ହିମଚମ୍ପା

ରାଧାନାଥ ପହଞ୍ଚିବା ମାତ୍ରେ ସ୍ଵୟଂ ନିରଞ୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ମୁଖ୍ୟ ଫାଟକ ପାଖରୁ ପାଛୋଟି ନେଲେ ଘର ଭିତରକୁ। କହିଲେ – ଆପଣ ଏତେ ବଡ଼ କାମଟି ହାତକୁ ନେଇଥିବାରୁ ମୁଁ ପ୍ରକୃତରେ ଆପଣଙ୍କ ନିକଟରେ କୃତଜ୍ଞ। ରାଧାନାଥ ଏ ପ୍ରକାର ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ଆଶା କରୁନଥିଲେ । ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଖୁସିର ଲହରୀରେ ତାଙ୍କ ମନ ଉବୁଟୁବୁ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ବୈଠକଖାନାରେ ସାଷ୍ଟାମ ହେବା ପରେ ରାଧାନାଥ କହିଲେ – ଆପଣ ଦେଇଥିବା ବିଜ୍ଞାପନଟି ପଢି ମୋର କୌତୁହଳ ଖୁବ୍ ବଢିଯାଇଥିଲା । ଆପଣ ଲେଖିଥିଲେ ବଗିଚା ପାଇଁ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଆବଶ୍ୟକ । ମୁଁ ଜାଣିବାରେ ବଗିଚା ପାଇଁ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ନୁହେଁ, ମାଳି ଦରକାର; ଅଥଚ……

ଧନିକ ଗୃହସ୍ୱାମୀ ନିରଞ୍ଜନ ଓ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷକ ରାଧାନାଥ ପରସ୍ପରର ପ୍ରଶଂସା ଗାନ କରିବାରେ ଲାଗିଲେ।

ରାଧାନାଥ ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ବେଶ ଜଣାଶୁଣା। ରାଜ୍ୟର ସମସ୍ତ ସୁବିଦିତ ଗାୟକ ଗାୟିକା କେବେ ନା କେବେ ତାଙ୍କଠାରୁ ଗୀତ ଶିଖିବାକୁ ଆସିଛନ୍ତି। ସାଧାରଣରେ ତାଙ୍କୁ ସମସ୍ତେ ଗୀତ ମାଷ୍ଟ୍ରେ ବୋଲି ଉଲ୍ଲେଖ କରନ୍ତି। ସମୟ ଥିଲା, ରାଧାନାଥ ଅନେକ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୀତ ଶିଖାଇ ଗୁଜୁରାଣ ମେଣ୍ଟାଉଥିଲେ। କହିବାକୁ ଗଲେ ଗଣିତ ବା ଇଂରାଜୀ ଟ୍ୟୁସନ ମାଷ୍ଟ୍ରଙ୍କ ତୁଳନାରେ ଗୀତ ମାଷ୍ଟ୍ର ଭାବରେ ତାଙ୍କର ରୋଜଗାର ଯଥେଷ୍ଟ ବେଶୀ ଥିଲା। ଅଥଚ ସମୟ ବଦଳିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଚାହିଦା କମିବା ସହ ଇଣ୍ଟରନେଟ ଜରିଆରେ ନୂଆ ନୂଆ ଗୁରୁ ଆବିର୍ଭାବ ହେଲେ। ରାଧାନାଥ ନୂଆ ଯୁଗ ସହ ତାଳ ମିଳାଇ ଚାଲିବାରେ ଏକ ପ୍ରକାର ବିଫଳ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ, ମନ ଭିତରେ ସଙ୍ଗୀତପ୍ରତି ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଆବେଗ ନଥିଲେ ସେ କେବେଠାରୁ ଅନ୍ୟ କିଛି ବୃତ୍ତି ଗ୍ରହଣ କରିସାରିଥାଆନ୍ତେ।

ପ୍ରାରମ୍ଭିକ କଥୋପକଥନ ପରେ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ନେଇ ନିରଞ୍ଜନ ତାଙ୍କର ବଗିଚା ବୁଲାଇବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଗୋଟିଏ ଖୁବ୍ ବଡ଼ ହତା ଭିତରେ ଘରଟି ଅପେକ୍ଷାକୃତ ଛୋଟ। ଘର ଆଗରେ ବାମନ ବୃକ୍ଷ ବା ବୋନସାଇ ବଗିଚା। ଘର ପଛପଟେ ଆମ୍ବ ଓ ପଣସ ଗଛର ତୋଟା। ପଶ୍ଚିମରେ ବଛା ବଛା କାକ୍ଟସ ଗଛର କୃତ୍ରିମ ବଣ ଓ ଗୋଟିଏ ବିଶାଳ ବରଗଛ। ଘରର ପୂର୍ବ ପଟେ ଫୁଲ ବଗିଚା। ବିଭିନ୍ନ ରଙ୍ଗର କିଆରି କିଆରି ଗୋଲାପ ଗଛ। ଜଣା ଅଜଣା ଆହୁରି ଅନେକ ଫୁଲ ଗଛ। ଘର ଚାରିପଟରେ ଏହି ବଗିଚାଟି କେତୋଟି ଉତ୍ସର୍ଗୀକୃତ ନିଷ୍ଠାବାନ ମାଳିଙ୍କର ପରିଶ୍ରମ ଓ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ବୃକ୍ଷପ୍ରାଣ ସ୍ଵଭାବର ପରିଚୟ।

ଫୁଲ ବଗିଚାର ମଝି ଅଞ୍ଚଳରେ ସ୍ଵତନ୍ତ୍ର ଭାବରେ ଥାଏ ତିନୋଟି ଛୋଟ ଛୋଟ ଅଜଣା ଗଛ। ନିରଞ୍ଜନ ସେହି ଗଛ ମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଅଟକି ଗଲେ ଓ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ କହିଲେ – ଏ ଗଛଗୁଡିକ ଏଣିକି ଆପଣଙ୍କୁ ଲାଗିଲେ। ମାଳି ମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଯତ୍ନ ସତ୍ତ୍ଵେ ଗଛ ଗୁଡିକ ମୃତ ପ୍ରାୟ; କିନ୍ତୁ ମୁଁ ଜାଣେ ଆପଣଙ୍କ କଣ୍ଠରୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣିବାକୁ ପାଇଲେ ଗଛଗୁଡିକରେ ପୁଣି ଜୀବନ ସଞ୍ଚାର ହେବ। ହିମାଳୟ ପାଦଦେଶରେ ବଢୁଥିବା ହିମଚମ୍ପା ଗଛ ମୋ ବଗିଚାରେ ମଧ୍ୟ ଶୋଭା ପାଇବ’।

ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଓ ରାଧାନାଥଙ୍କର ଗାୟକୀ ଉପରେ ଥିବା ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ଅଗାଧ ବିଶ୍ୱାସ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ଭଲ ଲାଗିଲା। କିନ୍ତୁ ମନର ଗଭୀର କୋଣରେ ସେ ଭାବୁଥିଲେ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ପାଗଳାମିର କଥା। ହିମାଳୟର ପାଦଦେଶରେ ବଢୁଥିବା ଗଛଟିଏ ଓଡ଼ିଶାର ପାଣି ପବନରେ ବଢିବା ଦୂରର କଥା, ବଞ୍ଚିବା କଣ ସମ୍ଭବ ହେବ? ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ପାଇଁ ରାଧାନାଥଙ୍କର ମନେ ହେଲା ନିରଞ୍ଜନ ଯେମିତି ନିଜେ ସମ୍ରାଟ ଆକବର ଓ ତାଙ୍କ ଦରବାରରେ ରାଧାନାଥ ହେଉଛନ୍ତି ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ତାନସେନ। ରାଗ ଦୀପକ ଗାଇ ସେ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ଜ୍ବଳିତ କରିପାରିବେ ଓ ରାଗ ମେଘମହ୍ଲାରର ସ୍ଵର ତୋଳି ଆକାଶକୁ ମେଘାଚ୍ଛନ୍ନ କରିପାରିବେ। ନିଜକୁ ଜଣେ ବିଫଳ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଓ ମାମୁଲି ସଙ୍ଗୀତଶିକ୍ଷକ ମନେକରୁଥିବା ରାଧାନାଥ ସାମୟିକ ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସର ତେଜରେ ଦୀପ୍ତିମାନ ହୋଇ ଉଠିଲେ।

ଏଥର ପ୍ରତିଦିନ ଗଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ସେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିବେ; ବଦଳରେ ନିରଞ୍ଜନ ତାଙ୍କୁ ଦେବେ ଯଥେଷ୍ଟ ପାରିଶ୍ରମିକ। ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ବନ୍ଦ ପଡି ଆସୁଥିବା ତାଙ୍କ ଆୟର ପ୍ରବାହ ବୈତରଣୀର ବନ୍ୟା ପରି ମନେ ହେଲା। ରାଧାନାଥ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ପାଗଳାମିକୁ ଉପହାସ ନକରି ମନେ ମନେ ନମସ୍କାର ଜଣାଇଲେ। ସଦ୍ୟ ମିଳିଥିବା ଦାୟିତ୍ୱର ପ୍ରଥମ ମହକ ଭାସି ଆସୁଥିଲା ପକେଟ ଗରମ କରୁଥିବା ଅଗ୍ରିମ ମୋଟା ଅଙ୍କରୁ। ମୁହଁରେ ଅସାଧାରଣ କୃତ୍ରିମ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ଖେଳାଇ ଆଣି ରାଧାନାଥ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆହ୍ୱାନକୁ ସ୍ୱୀକାର ଜଣାଇଲେ।

ଏହାପରେ ଆରମ୍ଭ ହେଲା ରାଧାନାଥଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଜୀବନର ଦ୍ଵିତୀୟ ପର୍ଯ୍ୟାୟ। ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ବଗିଚାରେ ପହଞ୍ଚନ୍ତି ଓ ବିଦେଶାଗତ ଗଛ ତିନୋଟିକୁ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଶୁଣାନ୍ତି। କେବେ ରାଗ ବିହାଗ ତ କେବେ ରାଗ କେଦାର ପୁଣି କେବେ ରାଗ ମାରୁଆ। କାମଟି କିନ୍ତୁ ସହଜ ନଥିଲା। ସାଧାରଣତଃ ଛାତ୍ର ଛାତ୍ରୀଙ୍କୁ ଗୀତ ଶିଖାଇବା ପାଇଁ ରାଧାନାଥ ଶିକ୍ଷକ ଭାବରେ ଗୀତ ଗାଉଥିଲେ। ବହୁ ବର୍ଷ ତଳେ ମଞ୍ଚରେ ମଧ୍ୟ ଶ୍ରୋତାଙ୍କ କରତାଳି ମଧ୍ୟରେ ରାଗ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣର ଅଭିଜ୍ଞତା ରଖିଥିଲେ। ମାତ୍ର ବିନା ଶ୍ରୋତାରେ ଔପୋଚାରିକ ଢଙ୍ଗରେ ରାଗ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିବା ରାଧାନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଥିଲା ନୂଆ। ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କଲା ବେଳେ କେବେ କେବେ ଅବଶ୍ୟ ନିରଞ୍ଜନ ଓ କିଛି ମାଳି ଅଳ୍ପ ସମୟ ପାଇଁ ଶ୍ରୋତା ସାଜନ୍ତି।

ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ସମସ୍ୟା ଥିଲା ରାଧାନାଥଙ୍କର ପତ୍ନୀଙ୍କର ଏ ବ୍ୟବସ୍ଥା ପ୍ରତି ଅନାସ୍ଥା ଭାବ। ଯଦିଓ ସମ୍ଭାବ୍ୟ କୁଶଳ ଗୃହ-ଅର୍ଥନୀତି ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ତାଲା ଲଗେଇ ଦେଇଥାଏ, ପଡ଼ୋଶୀମାନଙ୍କ ତାଡ଼ନା ବେଳେବେଳେ ଅସହ୍ୟ ହୋଇ ସେହି ତାଲାକୁ ଚୁରମାର କରିଦେଉଥିଲା। ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନଙ୍କ ମନ୍ତବ୍ୟ ସବୁ ଏହିପରି ଥିଲା – ପାଗଳ ନହେଲେ କେହି କଣ କେବେ ଗଛମାନଙ୍କୁ ଗୀତ ଶୁଣାନ୍ତା? …… ଜଣେ ନାମକରା ସଙ୍ଗୀତ ଶିକ୍ଷକ ହୋଇ ପଇସା ଲୋଭରେ ରାଧାନାଥ କେତେ ତଳକୁ ଖସିଗଲେ ସତରେ ….. କେହି କେହି ନିଜର ଅତିରଞ୍ଜିତ ଧାରଣାକୁ ବାସ୍ତବତାର ଚରମ ପୁଟ ଦେଇ କହନ୍ତି – ରାଧାନାଥଙ୍କ ମସ୍ତିଷ୍କ ବିକୃତି ଘଟିବାର ସମସ୍ତ ଲକ୍ଷଣ ଦେଖାଦେଲାଣି। କିଛି ଦିନ ତଳେ ସେ କୁଆଡ଼େ ରାତି ଅଧରେ ଭୁକୁଥିବା ଦଳେ ବୁଲା କୁକୁରଙ୍କୁ ରାଗ ଭୈରବୀ ଶୁଣାଉଥିଲେ। ଗୋଟିଏ କୁକୁର ତାଙ୍କ ସହ ତାଳ ଦେଇ ଲମ୍ବା ରଡିଟିଏ ଛାଡ଼ିଦେଲା, ରାଧାନାଥ ତାକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ପକାଇ ଚୁମା ପରେ ଚୁମା ଲେପି ଦେଇଥିଲେ।

ଇତିମଧ୍ୟରେ ଗୋଟିଏ ମାସ ବିତିଗଲା। ଗଛ ତିନୋଟି ଆଗରେ ତିଆରି ଛୋଟ ପିଣ୍ଡିଟି ଉପରେ ବସି ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ଓ ବେଳେବେଳେ ମଧ୍ୟରାତ୍ରିରେ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିବା ରାଧାନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏକ ପ୍ରକାର ଦେହସୁହା ହୋଇଗଲା। ଏତେ ସଚ୍ଚୋଟ ପରିଶ୍ରମ ସତ୍ତ୍ୱେ ତିନୋଟି ବିଦେଶାଗତ ଗଛ ମଧ୍ୟରୁ ଗୋଟିଏ ଶୁଖି ଡାଙ୍ଗ ହୋଇଗଲା। ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ସହ ରାଧାନାଥ ମଧ୍ୟ ଖୁବ୍ ଦୁଃଖ ପ୍ରକାଶ କଲେ। ମାତ୍ର ଅନ୍ୟ ଗଛ ଦୁଇଟିର ଅକ୍ଷୟ ଜୀବନ ଆଶାରେ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଚାଲୁ ରଖିଲେ।

ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଭାବରେ ରାଧାନାଥ ମଧ୍ୟ ନୂଆ ନୂଆ ଅନୁଭୂତି ସାଉଁଚିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଆଜିକାଲି ଗଛମାନଙ୍କ ଆଗରେ ରାଗ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କଲାବେଳେ ରାଧାନାଥ ନିଜ ଭିତରେ ହଜି ଯାଉଥିଲେ। ତାଙ୍କର ନଥିଲା କାହାର କରତାଳି ପାଇଁ ଅପେକ୍ଷା, ନଥିଲା କାହାଠାରୁ ଅନୁମୋଦନ ଲାଭ କରିବାର ଆଶା। ସେ ଗାଉଥିଲେ ଅନ୍ତରର ଗଭୀର ପ୍ରଦେଶରୁ ସ୍ୱତଃ ପ୍ରକାଶ ହେଉଥିବା ଝଙ୍କାର। ଭୟ, ଆଶଙ୍କା, ପ୍ରତିଯୋଗିତା ଓ ଭୁଲ ଠିକର ବିଚାରରୁ ତାହା ଥିଲା ଅନେକ ଉର୍ଦ୍ଧ୍ୱରେ। ସେ ଥିଲା ଏକ ଶାଶ୍ୱତ ଆନନ୍ଦ। ରାଧାନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଏ ପ୍ରକାର ଗାୟନ ଏକ ନିଶାରେ ପରିଣତ ହୋଇଗଲା। ପ୍ରତି ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ସେ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ବଗିଚାକୁ ଦୌଡ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ଯେମିତି ଅବୁଝା ମଦ୍ୟପଟିଏ ମଦ ଭାଟି ସନ୍ଧାନରେ ଅଥୟ ହୋଇପଡ଼େ। ରାଧାନାଥଙ୍କ ଏ ପ୍ରକାର ଆଚରଣ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପତ୍ନୀ ମଧ୍ୟ ବେଳେବେଳେ ପଡ଼ୋଶୀଙ୍କ କଟାକ୍ଷ ସବୁକୁ ସତ ମଣିବାକୁ ଲାଗିଲେ।

ପ୍ରାୟ ତିନି ମାସର ପରିଶ୍ରମ ପରେ ଶୀତଦିନର ଆରମ୍ଭରେ ଦୁଇଟି ଯାକ ଗଛରେ ସବୁଜ ପତ୍ର କିଛି ଦେଖାଦେଲା। ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ଖୁସିର ସୀମା ନଥାଏ। ସେ କହୁଥିଲେ – ଗଛଲତା ଆମପରି କାନ ଜରିଆରେ ଗୀତ ଶୁଣନ୍ତି ନାହିଁ; ଶବ୍ଦ ସହ ସେମାନଙ୍କର ଏକ ଅସାଧାରଣ ସମ୍ପର୍କ। ଗଛଲତାର ପ୍ରତି ବୀଜ କୋଷରେ ଥାଏ ଏକ ଅନନ୍ୟ ସ୍ପନ୍ଦନ, ଏକ ସ୍ୱତନ୍ତ୍ର ଛନ୍ଦ। ସେହି ଛନ୍ଦ ଯେତେବେଳେ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତର ଛନ୍ଦ ସହ ମେଳ ଖାଏ, ସେତେବେଳେ ଏକ ଶୀତଳ ଅନୁଭବ ଗଛଟିକୁ ଦିଏ ଅସାଧାରଣ ସ୍ଥିରତା। ତାକୁ ଯୋଗାଇ ଦିଏ ସମସ୍ତ ପ୍ରତିକୂଳ ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସାମ୍ନା କରିବାର ଅଦମ୍ୟ ଶକ୍ତି। ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଶ୍ୱାସ, ରାଧାନାଥଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଭାବରେ ଗଛ ଦୁଇଟି ତାଙ୍କ ବଗିଚାର ଶୋଭା ବଢାଇବା ପାଇଁ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇସାରିଛନ୍ତି।

ବିତି ଚାଲିଲା ସମୟ। ମାଳିମାନଙ୍କର ଯତ୍ନ ପାଇଁ ହେଉ ବା ରାଧାନାଥଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତର ପ୍ରଭାବରେ ହେଉ, ଗଛ ଦୁଇଟି କେବେ କେବେ ନୂଆ ପତ୍ର ତୋଳି ଧରିଲେ ତ ପୁଣି କେତେବେଳେ ମୃତପ୍ରାୟ ହୋଇ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କର ବ୍ୟସ୍ତତାର କାରଣ ହେଲେ। ସବୁ କିଛି ସାଧାରଣ ମନେ ହେଉଥିଲେ ମଧ୍ୟ ରାଧାନାଥଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟରେ ପ୍ରେରିତ ଟାହିଟାପରାର ମାତ୍ରା ବଢ଼ିଲା ସିନା କମିବାର ନାଁ ଧରିଲାନି।

ଇତି ମଧ୍ୟରେ ଏକ ଅଭାବନୀୟ ପରିସ୍ଥିତି ସୃଷ୍ଟି ହେଲା। ସରକାରଙ୍କ ସଂସ୍କୃତି ବିଭାଗ ଓ ସ୍ଥାନୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ମହାବିଦ୍ୟାଳୟ ଆନୁକୂଲ୍ୟରେ ହେବାକୁ ଯାଉଥାଏ ଏକ ଜାତୀୟସ୍ତରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ଉତ୍ସବ। ସେଥିରେ ଭାରତର ଅନେକ ବଛା ବଛା ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିବାର କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ଥାଏ। ସବୁଠାରୁ ବଡ଼ ଆକର୍ଷଣ ଥାଏ ପଣ୍ଡିତ ସୁରରାଜ ଶଙ୍କରଙ୍କର ଏକ ଘଣ୍ଟାର ସଙ୍ଗୀତ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ। ଏହି ଉତ୍ସବରେ ଶେଷ କଳାକାର ଥିଲେ ଉତ୍ତରପ୍ରଦେଶର ଜଣେ ବିଖ୍ୟାତ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ। କୌଣସି ଅସୁବିଧାବଶତଃ ଶେଷ ସମୟରେ ଜଣାପଡିଲା ଯେ ସେ ଉତ୍ସବରେ ଯୋଗ ଦେବା ପାଇଁ ଆସିପାରୁ ନାହାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିବା ପାଇଁ କେହି ଜଣେ ରାଧାନାଥଙ୍କ ନାମ ଉପସ୍ଥାପନ କଲା। ଆୟୋଜକମାନେ ଅମଙ୍ଗ ଥିଲେ ମଧ୍ୟ କିଛି ସାହସୀ ସହଯୋଗୀଙ୍କ ପ୍ରେରଣାରେ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ଆମନ୍ତ୍ରଣ କରାଗଲା। କେହି କେହି କହନ୍ତି ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ସୁପାରିଶ ମଧ୍ୟ ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ଭାବେ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ସୁହାଇଥିଲା। କାଳେ ରାଧାନାଥଙ୍କର ବିପରୀତ-ପ୍ରସିଦ୍ଧି କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମରେ ବ୍ୟାଘାତ ସୃଷ୍ଟି କରିବ, ତେଣୁ କଥାଟି ଗୋପନୀୟ ରଖାଗଲା। ଜଣେ ଜାତୀୟସ୍ତରର ସୁପ୍ରସିଦ୍ଧ ଗାୟକଙ୍କ ଅନୁପସ୍ଥିତିରେ ହତୋତ୍ସାହ ଜନତା ମଞ୍ଚରେ ଯେତେବେଳେ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ଦେଖିଲେ, ସେମାନଙ୍କର ସମସ୍ତ ଆବେଗ ପାଣି ଫୋଟକା ପରି ମିଳେଇ ଗଲା।

ସହଯୋଗୀ ତବଲା ଓ ବେହେଲା ବାଦକମାନଙ୍କ ସହ ରାଧାନାଥ ପରିବେଷଣ କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ ରାଗ ବିହାଗ। ଅନେକ ବର୍ଷ ପରେ ରାଧାନାଥ କରୁଥାନ୍ତି ମଞ୍ଚ ଗାୟନ। ମାତ୍ର ପ୍ରତିଦିନର ସଙ୍ଗୀତ ଅଭ୍ୟାସ ତାଙ୍କୁ ଏକ ଅଭାବନୀୟସ୍ତରରେ ପହଞ୍ଚାଇ ସାରିଥିଲା। ପ୍ରେକ୍ଷାଳୟରେ ଜନତାର ଉପସ୍ଥିତି ବଦଳରେ ତାଙ୍କର ମନେ ହେଉଥିଲା ସେ ଯେପରି ଏକ ବିରାଟ ବଗିଚାରେ ଅଗଣିତ ଗଛଲତାକୁ ଶୁଣାଉଛନ୍ତି ତାଙ୍କର ସଙ୍ଗୀତ। ଗଛଲତାଗୁଡ଼ିକର ଜୈବିକସ୍ପନ୍ଦନ ସହ ତାଙ୍କର ଛନ୍ଦାୟିତ ସ୍ଵର ଏକାତ୍ମ ହୋଇଯିବାର ଅନୁଭବ ତାଙ୍କ ଗାୟନକୁ କରୁଥାଏ ଆହୁରି ରୁଦ୍ଧିମନ୍ତ। ସମସ୍ତ ଶ୍ରୋତା ସ୍ତମ୍ଭୀଭୁତ।

ରାଧାନାଥଙ୍କ ସଙ୍ଗୀତର ସମାପ୍ତି ବେଳକୁ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର କରତାଳି ଓ ପ୍ରଶଂସାର ଲହରୀ କୂଳ ଲଂଘୁଥିଲା। ନିଜେ ପଣ୍ଡିତ ସୁରରାଜ ଶଙ୍କର ରାଧାନାଥଙ୍କୁ କୁଣ୍ଢାଇ ପକାଇଲେ ଓ ଗଦଗଦ ହୋଇ ପ୍ରଶଂସାରେ ପୋତି ପକାଇଲେ। ତାଙ୍କର ପରବର୍ତ୍ତୀ ଏକ କାର୍ଯ୍ୟକ୍ରମ ପାଇଁ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ନିମନ୍ତ୍ରଣ ଜଣାଇଲେ। ହଠାତ୍ ସଙ୍ଗୀତପାଗଳ ମାଷ୍ଟ୍ର ଜଣକ ସ୍ଥାନୀୟ ଅଖ୍ୟାତିରୁ ମୁକୁଳି ଜାତୀୟ-ସ୍ତରର ଖ୍ୟାତିରେ ବିଭୋର ହୋଇପଡ଼ିଲେ।

ରାଧାନାଥଙ୍କ ପ୍ରଶଂସା ଥାଏ ସମସ୍ତଙ୍କ ମୁହଁରେ। ସ୍ଥାନୀୟ ଖବରକାଗଜମାନଙ୍କରେ ରାଧାନାଥଙ୍କ ଗୁଣଗାନ ପ୍ରକାଶ ପାଇଲା। ସାମ୍ବାଦିକମାନେ ତାଙ୍କର ସାକ୍ଷାତକାର ପାଇଁ ଯୋଗାଯୋଗ ଆରମ୍ଭ କରିଦେଲେ। ବଗିଚାରେ ଗଛମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ସେ ମାସ ମାସ ଧରି ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରିଆସୁଥିଲେ, ଏ କଥା ଗୋଟେ ହାସ୍ୟାସ୍ପଦ ବିଷୟ ହୋଇ ଆଉ ରହିଲା ନାହିଁ; ବରଂ ତାହା ଏକ ପ୍ରେରଣାମୂଳକ କାହାଣୀରେ ପରିଣତ ହେଲା। ତାଙ୍କର କୁତ୍ସା କରୁଥିବା ପଡ଼ୋଶୀ ଓ ସମ୍ପର୍କୀୟମାନେ ଏଥର ତାଙ୍କ ପ୍ରସିଦ୍ଧିରେ ଗୌରବାନ୍ୱିତ ହୋଇ ତାଙ୍କ ସାନ୍ନିଧ୍ୟ ପାଇଁ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଲେ।

ଏତେ ସବୁ ପରିବର୍ତ୍ତନ ପରେ ମଧ୍ୟ ରାଧାନାଥ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ବଗିଚାରେ ନିୟମିତ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ କରୁଥିଲେ। ଜଣେ ସହୃଦୟ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର ନିର୍ମାତା ତାଙ୍କ ଉପରେ ଏକ ପ୍ରାମାଣିକ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ର କରିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲେ। ସେହି ସମ୍ପର୍କରେ ପଣ୍ଡିତ ସୁରରାଜ ଶଙ୍କରଙ୍କ ନିମନ୍ତ୍ରଣ କ୍ରମେ କିଛି ଦିନ ପାଇଁ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ବମ୍ବେ ଯିବାକୁ ହେଲା। ପୁଣି ସେଠାରେ କୌଣସି ଏକ ସଙ୍ଗୀତ ପ୍ରକଳ୍ପ ପାଇଁ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ଚୁକ୍ତି ସ୍ଵାକ୍ଷର କରିବାର ଥାଏ। ରାଧାନାଥ ନିଜେ ବୁଝିପାରୁ ନଥାନ୍ତି ତାଙ୍କ ଚାରିପଟେ ଘଟୁଥିବା ଘଟଣା ସବୁ ସତ ନା ସ୍ୱପ୍ନ।

ବମ୍ବେରେ ଦଶଦିନ ବିତାଇ ରାଧାନାଥ ଫେରିଆସିଲେ ନିଜ ସହରକୁ। ଅଭ୍ୟାସର ଅଦମ୍ୟ ତାଡ଼ନାର ବଶବର୍ତ୍ତୀ ହୋଇ ସେ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ନିରଞ୍ଜନଙ୍କ ବଗିଚାରେ ପହଞ୍ଚିଗଲେ। ସେଠାରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲେ ତାଙ୍କ ଜାଗାରେ ଅନ୍ୟ ଜଣେ ସଙ୍ଗୀତଜ୍ଞ ନିଯୁକ୍ତି ପାଇ ସାରିଛନ୍ତି। ତାଙ୍କ ନୂଆ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଓ ଯୋଗ୍ୟତାକୁ ଚାହିଁ ବଗିଚାରେ ଗୀତ ଗାଇବା ପରି ଏକ ସାଧାରଣ କାମ ତାଙ୍କୁ କୁଆଡ଼େ ଆଉ ଶୋଭା ଦେବ ନାହିଁ। ନିରଞ୍ଜନ ବଡ଼ ସମ୍ଭ୍ରମତାର ସହ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ କୁଣ୍ଢାଇ ଧରି କୃତଜ୍ଞତା ଜଣାଇଲେ ଓ ତାଙ୍କର ବଗିଚା ଓ ପାଣ୍ଠି ରାଧାନାଥଙ୍କ ପାଇଁ ଯେ ସବୁବେଳେ ଉନ୍ମୁକ୍ତ ରହିବ, ତାର ଏକ ମୃଦୁ ପ୍ରତିଶ୍ରୁତି ଦେଲେ।

ରାଧାନାଥଙ୍କ ସାଧାରଣ ଜୀବନଧାରା ହିଁ ବଦଳିଗଲା। ହଠାତ୍ ଏତେଗୁଡ଼ାଏ ପ୍ରସିଦ୍ଧିକୁ ହଜମ କରିପାରୁ ନଥିବା ପତ୍ନୀ ଦିନେ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ରାଧାନାଥଙ୍କୁ ପଚାରିଲେ – ତୁମେ ଅନ୍ୟମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଗୀତ ଗାଇ ଏତେ ପ୍ରସଂଶା ପାଉଛ, ଏପରିକି ଗଛମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଗୀତ ଶୁଣାଉଛ; କେବେ ମୋ ପାଇଁ ତ ଗୀତଟିଏ ଗାଇନାହଁ? ତାଙ୍କ କଣ୍ଠରେ ଥିଲା ପ୍ରଶଂସା ଓ ଅଭିମାନର ଏକ ମିଠା ସମନ୍ୱୟ। ରାଧାନାଥ ଶାସ୍ତ୍ରୀୟଘରାନା ସଙ୍ଗୀତ ଘେରରେ ଖୋଜି ହେଉଥିଲେ ପତ୍ନୀ-ତୋଷାମଦି ରସର ଉପାଦେୟ ରାଗଟିଏ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରେ ଥିଲା ଆଉ ଏକ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଆହ୍ୱାନକୁ ସାମ୍ନା କରିବାର କୃତ୍ରିମ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ।

****