‘ସଭା ଆଉ ହେବ କ’ଣ? ସଭାରେ ପରା କିଏ ଜଣେ ଷଣ୍ଢ ପୁରେଇଦେଲା‘ – ମୋ କଥା ସରୁ ନସରୁଣୁ ନାଥ କହିଲା, ‘କାହିଁକି? ସଭା କ’ଣ ଛତ୍ରବଜାର ରାସ୍ତାରେ ହେଉଥିଲା କି? ଷଣ୍ଢଟାଏ କେମିତି ପଶିଗଲା?’
ତା’ର କୌତୁକ ବୁଝୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ମୁଁ ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରିବାକୁ ଲାଗିଲି, ‘ଆରେ ଏ କ’ଣ ସତ ଷଣ୍ଢ କଥା ପଡିଛି? ଏ ଗୋଟାଏ କଥାର ଲଥା ପରା! କିଏ ଗୋଟାଏ ଷଡଯନ୍ତ୍ର କରି ସଭାଟାକୁ ଭଣ୍ଡୁର କରିଦେଲା। ଏଥର ନାଥ ହସି ହସି ଟିକିଏ ଦାର୍ଶନିକ ଭଙ୍ଗୀରେ କହିଲା, ‘ବିଚରା ଷଣ୍ଢ କ’ଣ ଜାଣିଛି ଆମେ ମଣିଷମାନେ ତା’ ବିଷୟରେ କଣ ସବୁ କହୁଛୁ!’
‘ସତରେ ଷଣ୍ଢ ବିଚରା କିଛି ଜାଣେନାହିଁ’ – କହିଲି ମୁଁ। ଏତେ ବଡ ବପୁ ଆଉ ଏତେ ଶକ୍ତି ଥାଇ ବି ଷଣ୍ଢଟିଏ ପରିବା ବଜାରରେ ଯେତେବେଳେ ଶାଗ ବିଡାଟିଏ ସନ୍ତର୍ପଣରେ ଜିଭରେ ଟାଣିଆଣି ପାଟିରେ ପୁରାଇବାକୁ ଯାଉଥାଏ, ଧଡିଆ ପରିବା ଦୋକାନୀଟି ପାଞ୍ଚଣ ଉଠାଇ ତାକୁ ମାରିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହୁଏ। ଡରରେ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ବିଚରା ଷଣ୍ଢଟି ପଛୁଆ ପଛୁଆ ପ୍ରସ୍ଥାନ କରେ। ଭାବିଲୁ, ଷଣ୍ଢ ଯଦି ପାଲଟା ଆକ୍ରମଣ କରନ୍ତା? ପରିବା ଦୋକାନୀକୁ ଶିଙ୍ଘରେ ଉଠାଇ ଫୋପାଡି ଦିଅନ୍ତା ନାହିଁ ତାଳଗଛ ଉପରକୁ? ଆଉ ପୁରା ଦୋକାନଟାକୁ ନିମିଷକେ ଛାରଖାର କରି ଦିଅନ୍ତା ନାହିଁ?’
ନାଥ ହଁ ଭରିଲା। କହିଲା, ‘ଭଲ ହୋଇଛି, ଷଣ୍ଢ ତାର ପରାକ୍ରମ ବିଷୟରେ ନିଜେ ଜାଣେ ନାହିଁ। ନହେଲେ ତ ସାହି ଭିତରେ ରହିବା ସମ୍ଭବ ହୁଅନ୍ତା ନାହିଁ। ଯାହାହେଉ, ପଶୁମାନେ ମଣିଷମାନଙ୍କ ଭଳି କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା କରନ୍ତି ନାହିଁ। ସେଥିପାଇଁ ବୋଧହୁଏ ସେମାନେ ଭଲରେ ଥାଆନ୍ତି।‘
କଥାଟିକୁ ସେଇଠାରେ ଶେଷ ହେବାକୁ ନ ଦେଇ ମୁଁ ପୁଣି ବଖାଣି ଚାଲିଲି ଆଉ ଗୋଟିଏ କାହାଣୀର ଖିଅ ଧରି। ‘ଷଣ୍ଢ କଥା ଛାଡ଼, କୁକୁର କଥା ଶୁଣୁନୁ! ମୁଁ ଏବେ ଦିନେ ମୋ ନାନୀ ଘରକୁ ଯାଇଥିଲି। ମତେ ଦେଖି ତାଙ୍କ ପୋଷା ଡୋବରମ୍ୟାନ କୁକୁର ଅଚିହ୍ନା ବାରିଲା କି କଣ, ଖାଲି ଭୁକିବାକୁ ଲାଗିଲା। ନାନୀ ଗେହ୍ଲାରେ ତାକୁ ଧମକେଇ କହିଲା, ‘କଣ ମାମୁକୁ ଜାଣିପାରୁନୁ?’ ସତକୁ ସତ ଭୁକିବା ବନ୍ଦ କରି ସେ ମୋ ପାଖରେ ସୋଫାରେ ବସିପଡ଼ିଲା ଗେଲ ହେବା ପାଇଁ। ମାମୁ ଭାବରେ ଭିନ୍ନ ପ୍ରଜାତିର ଏହି ଭଣଜାଟି ପ୍ରତି ମୋର କ’ଣ କର୍ତ୍ତବ୍ୟ, ମୁଁ ସହଜରେ ଠଉରାଇ ପାରୁନଥିଲି।
ବୋଧହୁଏ କୁକୁରମାନେ ଷଣ୍ଢମାନଙ୍କ ଠାରୁ ବେଶି ବୁଦ୍ଧିଆ ଓ ମଣିଷମାନଙ୍କ ପରି ସେମାନେ ମଧ୍ୟ କଳ୍ପନା ଜଳ୍ପନା କରିପାରନ୍ତି। କୁକୁରଟି ନିଶ୍ଚୟ ନିଜକୁ ମୋର ଭଣଜା ଭାବରେ କଳ୍ପନା କରୁଥିବ।
x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x x
ବଡ଼ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟମୟ ପରିବେଶରେ ସଭାକାର୍ଯ୍ୟ ଚାଲିଥାଏ। ଉତ୍କଳ ଗୌରବ ମଧୁସୂଦନ ଦାସଙ୍କର ଜୟନ୍ତୀ ପାଳନର ଅବସର। ମଞ୍ଚାସୀନ ଥାଆନ୍ତି ସଭାପତି, ବିଶେଷ ଅତିଥି, ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି, ମୁଖ୍ୟ ବକ୍ତା, ଆବାହକ ଓ ସର୍ବୋପରି ପୂଜ୍ୟ ପୂଜା କମିଟିର ସମ୍ପାଦକ। ସାମ୍ଭାବ୍ୟ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ଭବ୍ୟ ଉପସ୍ଥିତିର ଅପେକ୍ଷାପରେ ଦୁଇ ଘଣ୍ଟା ବିଳମ୍ବରେ ସଭାକାର୍ଯ୍ୟ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲେ ମଧ୍ୟ ବଡ଼ ଉତ୍ସାହ ସହ ଦୀପ ପ୍ରଜ୍ୱଳନ ଓ ଦେଶାତ୍ମବୋଧକ ସଙ୍ଗୀତ ପରିବେଷଣ ହୋଇସାରିଥାଏ। ସଭାଗୃହରେ ଅନେକ ଚୌକି ଦର୍ଶକଙ୍କ ନିତମ୍ବ ସ୍ପର୍ଶ ପାଇଁ ତଥାପି ବ୍ୟାକୁଳ।
ମଞ୍ଚକାର୍ଯ୍ୟ ସୁରୁଖୁରୁରେ ଚାଲିଥାଏ। ଅତିଥି ପରିଚୟର ବିଷଦ ଅଧ୍ୟାୟ ଏଇମାତ୍ର ଶେଷ ହେବାପରେ ବିଶେଷ ଅତିଥି ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ଆରମ୍ଭ କରିଥାଆନ୍ତି। ମଧୁବାବୁଙ୍କ ସମ୍ପର୍କରେ ସେ ଲେଖିଥିବା ପୁସ୍ତକ, ନିବନ୍ଧ, କବିତା, ସମାଲୋଚନା ତଥା ଅନୁବାଦ ସଂଗ୍ରହର ସମ୍ୟକ ସୂଚନାରେ କିଛି ଶ୍ରୋତା ଗଭୀର ପ୍ରଭାବିତ ହୋଇସାରିଥାନ୍ତି। ତାଙ୍କ ଓଜସ୍ୱିନୀ ଭାଷଣରେ ସାରା ବାୟୁମଣ୍ଡଳ ଓଡ଼ିଆ ଅସ୍ମିତାରେ ମହକି ଉଠୁଥାଏ।
ମାତ୍ର ବିଶେଷ ଅତିଥିଙ୍କ ଭାଷଣ ପାଇଁ ଔପଚାରିକ ଢଙ୍ଗରେ ସମୟ ସୀମା ଧାର୍ଯ୍ୟ ହୋଇନଥିବାରୁ ସେ ତାଙ୍କର ପାଣ୍ଡିତ୍ୟ ଅନୁପାତରେ କେଉଁଠାରେ ପୂର୍ଣ୍ଣଚ୍ଛେଦଟିଏ ଟାଣିବେ ଜାଣିପାରୁନଥାଆନ୍ତି। ସଭାଗୃହରେ ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କର ଧ୍ୟାନ ମଧ୍ୟ ଇତସ୍ତତଃ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ନିଜ ନିଜ ଭିତରେ ସେମାନଙ୍କ କଥୋପକଥନର କଳରବ ତୀବ୍ର ହେବାରୁ ପୂଜ୍ୟ ପୂଜା କମିଟିର ସମ୍ପାଦକ ବିମ୍ବାଧର ବିବ୍ରତ ହେବାକୁ ଲାଗିଲେ। ତାଙ୍କର ଭୟ, ଯଦି ଶ୍ରୋତାମାନଙ୍କ ମଧ୍ୟରୁ କିଛି ପ୍ରସ୍ଥାନ କରିବା ଆରମ୍ଭ କରନ୍ତି, ଅନ୍ୟ ବକ୍ତାମାନଙ୍କ ଭାଷଣ ସମୟରେ ତାଙ୍କ ସଂଗଠନ ପାଇଁ କେତେ ଅଡୁଆଜନକ ପରିସ୍ଥିତିଟିଏ ସୃଷ୍ଟି ନହେବ! ଶ୍ରୋତା ଅଭାବରେ ବକ୍ତାଙ୍କର କି କାମ!
ଅଥଚ ଏପରି କିଛି ଘଟିଲା ନାହିଁ। ବରଂ କିଛି ନୂଆ ଶ୍ରୋତା ଧୀରେ ଧୀରେ ସଭାଗୃହରେ ଅବତରଣ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ବଡ଼ ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଭାବରେ ବାକିଥିବା ସମସ୍ତ ଶୂନ୍ୟ ଚୌକି ପୂରଣ ହୋଇଗଲା। ଏପରି ଅଭୂତପୂର୍ବ ସମାଗମ ଦେଖି ଆବାହକ ମନେ ମନେ ଖୁସି ହେଲେ ସିନା, ତାଙ୍କ ମନରେ କୌଣସି ଗୋଟାଏ ଆଶଙ୍କା ବିଜୁଳି ପରି ଖେଳିଗଲା। ସେ ନିଜ ସ୍ଥାନରୁ ଉଠିଯାଇ ବିମ୍ବାଧରଙ୍କ କାନରେ ଫୁସଫୁସ କରି କହିଲେ, ‘ବିମ୍ବାଧର, ଏତେ ଲୋକ ଆସିଯିବେ ବୋଲି ତ ଆମେ ଅନୁମାନ କରିନଥିଲୁ। ଏବେ ଜଳଖିଆ ପ୍ୟାକେଟ୍ ତ କମ ପଡିଯିବ!’
ବିମ୍ବାଧର ସଂଗଠନଗତ ଦୀର୍ଘ ଅନୁଭବର ଗୁରୁ ଗାମ୍ଭୀର୍ଯ୍ୟ ମୁହଁରେ ଫୁଟାଇ ପାଲଟା ଫୁସଫୁସ ଢଙ୍ଗରେ ଉତ୍ତର ରଖିଲେ, ‘ବ୍ୟସ୍ତ ହେବାର କାରଣ ନାହିଁ। ଆହୁରି ଅନେକ ବକ୍ତା ଅଛନ୍ତି। ଶେଷ ବକ୍ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ଓ ଧନ୍ୟବାଦ ଅର୍ପଣ ବେଳକୁ ଯେତିକି ଶ୍ରୋତା ବଳିଯାଇଥିବେ ସେମାନଙ୍କ ପାଇଁ ଜଳଖିଆ ପ୍ୟାକେଟ୍ ଯଥେଷ୍ଟ ହେବ। ବରଂ ସଭାଗୃହର କର୍ମଚାରୀମାନଙ୍କୁ ମଧ୍ୟ ଏକାଧିକ ପ୍ୟାକେଟ୍ ମିଳିପାରିବ।‘ ବିମ୍ବାଧରଙ୍କର ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଆବାହକଙ୍କ ପାଇଁ ଯଥେଷ୍ଟ ଆଶ୍ୱାସନା ଥିଲା।
ଇତିମଧ୍ୟରେ ସଭାପତିଙ୍କଠାରୁ ଏକ ଚିଠା ଜରିଆରେ ଇଙ୍ଗିତ ପାଇ ବିଶେଷ ଅତିଥି ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ସାଙ୍ଗ କଲେ। ତା’ପରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କ ପାଳି। ଭରପୂର ସଭାଗୃହରେ ଉଚ୍ଚ କରତାଳିର ଆହ୍ୱାନ ଭିତରେ ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଗୁରୁଗମ୍ଭୀର ସ୍ୱରରେ ତାଙ୍କର ଭାଷଣ ଆରମ୍ଭ କଲେ।
ତାଙ୍କ ଭାଷଣର କିଛି ସମୟ ଯାଇଛି କି ନାହିଁ, କିଛି ଶ୍ରୋତା ଆଗରୁ କାଗଜରେ ଲେଖିଆଣିଥିବା ପୋଷ୍ଟର୍ ସବୁ ଦୁଇ ହାତରେ ଧରି ପ୍ରତିବାଦ କରିବା ପରି ନିଜ ନିଜ ଜାଗାରେ ନିରବରେ ଛିଡା ହୋଇ ରହିଲେ। କହିବା ବାହୁଲ୍ୟ, ସେମାନେ ସମସ୍ତେ ଥିଲେ ଡେରିରେ ଆସି ସଭାଗୃହ ମଣ୍ଡନ କରିଥିବା ଅତିଥିବୃନ୍ଦ। ଏ ପ୍ରକାରର ପରିସ୍ଥିତି ଉପୁଜିବ ବୋଲି କେହି ଆୟୋଜକ ପୂର୍ବରୁ ଭାବି ପାରିନଥିଲେ। ମଞ୍ଚାସୀନ ଅତିଥିଗଣ ଆଶ୍ଚର୍ଯ୍ୟ ହୋଇ ଚାହିଁ ରହିଲେ ପୋଷ୍ଟର୍ ଗୁଡିକୁ। ଆଗଧାଡିର ଶ୍ରୋତାମାନେ ପଛକୁ ବୁଲି ଘଟଣା ବିଷୟରେ ଜାଣିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲେ। ବଡ଼ ବିଭ୍ରାନ୍ତିକର ପରିସ୍ଥିତି। ପୋଷ୍ଟର୍ ଦେଖାଇ ନିରବରେ ଛିଡା ହୋଇଥିବା ଜନତା କିନ୍ତୁ ଥାଆନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଶାନ୍ତ ଓ ଶୃଙ୍ଖଳିତ।
କିଏ ଏମାନେ? କ’ଣ ଏମାନଙ୍କର ଦାବି?
ପୋଷ୍ଟର୍ ମାନଙ୍କରେ ଲେଖାଥାଏ – ‘ମଧୁବାବୁ ଆମର ନମସ୍ୟ’…. ‘ଆମ ମୂଲ୍ୟବୋଧ ଆମର ରତ୍ନ’…. ‘ଘୃଣା ଓ ଅବମାନନା ସତତ ପରିହାର୍ଯ୍ୟ’….. ଇତ୍ୟାଦି, ଇତ୍ୟାଦି।
ସଭାଗୃହର ଶାନ୍ତି ବ୍ୟାହତ ହେଲା । କିଛି ଯୁବଶ୍ରୋତା ପଛ ଧାଡ଼ିଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ିଗଲେ ଘଟଣାର ତର୍ଜମା କରିବା ପାଇଁ। ଉତ୍ତେଜନାର ଉତ୍ତାପ ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଅଗତ୍ୟା ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥି ଭାଷଣ ବନ୍ଦ କରି ଜଡ଼ ପରି ଛିଡ଼ା ହୋଇ ରହିଲେ।
ଏତିକି ବେଳେ ଆଗ ଧାଡ଼ିରେ ବସିଥିବା ରାଧାନାଥ ସମସ୍ତଙ୍କ ଅଗୋଚରରେ ମଞ୍ଚ ଆଡ଼କୁ ମୁହାଁଇଲେ। ସେ ଥାଆନ୍ତି ସେଦିନର ଅନ୍ୟତମ ନିମନ୍ତ୍ରିତ ଅତିଥି। ସମାଜସେବା ଓ ତ୍ୟାଗ ଯୋଗୁଁ ସେ ଖୁବ୍ ଜଣାଶୁଣା। ତାଙ୍କର ସବୁଠାରୁ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ପରିଚୟ ହେଲା, ପ୍ରାଣୀ ଅଧିକାରର ସୂତ୍ରଧର ଭାବରେ ନିକଟରେ ସେ ପଦ୍ମଶ୍ରୀ ଉପାଧିରେ ଭୂଷିତ ହୋଇଥାଆନ୍ତି। ମୁଖ୍ୟ ଅତିଥିଙ୍କଠାରୁ ମାଇକ୍ ଅଧିକାର କରିନେଇ ଗମ୍ଭୀର ଭାବରେ ସେ ସମସ୍ତଙ୍କୁ ନିରବ ରହିବାକୁ ଅନୁରୋଧ କଲେ। ମଞ୍ଚାସୀନ ସଭାପତି, ଆବାହକ ଓ ପୂଜ୍ୟପୂଜା ସମିତିର ସମ୍ପାଦକ ଦିଶୁଥାନ୍ତି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅସହାୟ। ପରିସ୍ଥିତି ଯେ ହଠାତ୍ ଏପରି ଗୋଳମାଳିଆ ହୋଇପଡ଼ିବ, ଏକଥା କେହି କଳ୍ପନା କରିନଥିଲେ।
ରାଧାନାଥ ଆରମ୍ଭ କଲେ, ‘ଦୟାକରି ନିରବତା ରକ୍ଷା କରନ୍ତୁ। ପ୍ରତିବାଦର ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ନେଇ ଏଠାକୁ ଆସିଥିବା ସମସ୍ତ ବ୍ୟକ୍ତିଙ୍କୁ ମୁଁ ସମର୍ଥନ ଜଣାଉଛି। ମୁଁ ଜାଣେ, ସେମାନେ ଏ ସଭାକୁ ଭଣ୍ଡୁର କରିବାକୁ ଆସିନାହାନ୍ତି। ସେମାନଙ୍କ ଉଦ୍ଦେଶ୍ୟ ପୂଜ୍ୟପୂଜା ବା ମଧୁବାବୁଙ୍କ ଜୟନ୍ତୀ ପାଳନର ବିରୋଧାଚରଣ ନୁହେଁ, କିନ୍ତୁ ଆଜି ଭଳି ଦିନରେ ଏ ସଭାରେ ଏକ ଗୁରୁତ୍ୱପୂର୍ଣ୍ଣ ବିଷୟ ଆଲୋଚନା ହେବା ନିତାନ୍ତ ଆବଶ୍ୟକ। ତାହାହିଁ ସେମାନଙ୍କର ଦାବି।’
ସଭାପତି କ୍ରୋଧ ଓ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟ ସହ ପଚାରିଲେ,‘ରାଧାନାଥ ବାବୁ! ଏ ପ୍ରତିବାଦ ପଛରେ ଆପଣଙ୍କର ପ୍ରଚ୍ଛନ୍ନ ହାତ ରହିଛି, ଏକଥା ବିଶ୍ୱାସ କରିହେଉନି। ଆଜି ଭଳି ପବିତ୍ର ଦିବସରେ…”
ରାଧାନାଥ ଏକ ସ୍ମିତ ଶାନ୍ତ ହସ ଖେଳାଇ ଆଣି ରହସ୍ୟ ଉନ୍ମୋଚନ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ – ‘ମଧୁବାବୁ ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ନମସ୍ୟ। ସେ ପ୍ରତିଟି ଉତ୍କଳବାସୀଙ୍କର ଗୌରବ। ଆମ ଅସ୍ମିତାର ପୁନରୁତ୍ଥାନର ମୂଳ ଉତ୍ସ। ଅଥଚ ସମୟ ଗଡ଼ିବା ସହ ଆମମାନଙ୍କୁ ଯୁଗୋପଯୋଗୀ ଚିନ୍ତାରେ ଅନୁପ୍ରାଣିତ ହେବାକୁ ପଡ଼ିବ। ମଧୁବାବୁଙ୍କର ‘ଉତ୍କଳ ସନ୍ତାନ’ କବିତା କିଏ ନଜାଣେ? ସେଥିରେ ମଧୁବାବୁ ଲେଖିଛନ୍ତି-
ତୁ ମନେ ଭାବୁଛୁ ତୋଷାମଦ କରି ବଢ଼ାଇବୁ ଜାତି ମାନ, ତୋଷାମଦିଆର କୁକୁର ପ୍ରକୃତି ଅଇଣ୍ଠା ପତରେ ଧ୍ୟାନ ।।
ଆପଣମାନେ ଟିକିଏ ଧ୍ୟାନ ଦିଅନ୍ତୁ। କୁକୁର ପ୍ରକୃତି ବ୍ୟାଖ୍ୟା କରି ମଧୁବାବୁ ମାନବ ଜାତିର ପରମ ବନ୍ଧୁ ଭାବେ ବିବେଚିତ କୁକୁର ପ୍ରଜାତି ପ୍ରତି ଘୋର ଅନ୍ୟାୟ କରିଛନ୍ତି। ଏହା ଅତ୍ୟନ୍ତ ଅପମାନସୂଚକ ଓ ଏହାର ପ୍ରତିବାଦ ଆଧୁନିକ ସମୟର ଆହ୍ୱାନ।”
ସମବେତ ଜନତା ହତବାକ ହୋଇ ରାଧାନାଥଙ୍କ କଥା ଶୁଣୁଥାନ୍ତି। ସେ କହି ଚାଲିଲେ – ‘ଏତିକିରେ ଅପମାନର ଅନ୍ତ ହୋଇନାହିଁ। ଅଇଣ୍ଠା ପତରର ଉଲ୍ଲେଖ କୁକୁର ସମାଜ ପ୍ରତି ଅପମାନର ମାତ୍ରା ଦ୍ୱିଗୁଣିତ କରିଛି। ଆଜି ମଧ୍ୟ ବୁଲା କୁକୁର ଅଇଣ୍ଠା ଖାଇ ବଞ୍ଚୁଛି। ସମୟ ଆସିଛି ପୁରାକାଳରୁ ଆମ ମନରେ ଭର୍ତ୍ତି କରାଯାଇଥିବା ସମସ୍ତ ଭ୍ରମ ଧାରଣାକୁ ଆମେ ଅଳନ୍ଧୁ ପରି ସଫା କରିଦେବା। ପ୍ରାଣୀ ଅଧିକାରର ଅବମାନନା ଗୋଟିଏ ସଭ୍ୟ ଦେଶ ପାଇଁ ଶୋଭନୀୟ ନୁହେଁ। ମଧୁବାବୁ ପୁଣି ଲେଖିଛନ୍ତି-
ତୋଷାମଦକାରୀ କ୍ଷିପ୍ତ ଶ୍ୱାନ ପରି ସହଜେ ଚିହ୍ନା ନଯାଏ, ଭୃତ୍ୟ ଭାବ ଧରି ଗୋଡ଼ ଚାଟୁ ଚାଟୁ ବିଷ ଲେପି ଦେଇଥାଏ ।।
ଏ ପ୍ରକାର ମନ୍ତବ୍ୟ ହୁଏତ ମଧୁବାବୁଙ୍କ ସମୟ ପାଇଁ ଠିକ୍ ଥିଲା। ଗୋଟିଏ ପତିତ ଜାତିର ଉଦ୍ଧାର ପାଇଁ ସେ ହୁଏତ ଏପରି କବିତା ଲେଖି ଜନତାଙ୍କୁ ଅନୁପ୍ରାଣିତ କରୁଥିଲେ। ଅଥଚ ଆଜି ଯଦି ଆମେ ସେହି ଉକ୍ତି ସବୁ ପରବର୍ତ୍ତୀ ପିଢ଼ି ପାଇଁ ବିନା ପ୍ରତିବାଦ, ବିନା ବାକ୍ୟ ବ୍ୟୟରେ ଛାଡ଼ି ଦେଇଯିବା, ସଭ୍ୟତାର ବିକାଶ ଦିଗରେ ଆମେ ହିଁ ଅଙ୍କୁଶ ହୋଇପଡ଼ିବା।”
ରାଧାନାଥଙ୍କର ଏହି ଭାବପ୍ରବଣ ଅପିଲ୍ ପରେ ସଭାପତି କହିଲେ – ‘ରାଧାନାଥ ବାବୁ! ଆମେ ଆପଣଙ୍କୁ ଖୁବ୍ ସମ୍ମାନ କରୁ। କିନ୍ତୁ ଆଜି ଆପଣ କ’ଣ ଚାହୁଁଛନ୍ତି? ମଧୁବାବୁଙ୍କର ଏହି ଲେଖା ସବୁ ଅନେକ ପୁରୁଣା ଓ ଆମ ସାମାଜିକ ଉତ୍ଥାନର ଉତ୍ସ। ଆମେ କ’ଣ ସେସବୁ ଭୁଲିଯିବା? ଇତିହାସରୁ ଉଠାଇ ନେବା?’
ରାଧାନାଥ କହିବାକୁ ଲାଗିଲେ, ‘ଏ ସମସ୍ତ ଧାଡ଼ି ବର୍ତ୍ତମାନର ସାହିତ୍ୟିକମାନେ ପୁନଃରଚନା କରନ୍ତୁ। ଆପଣଙ୍କର ମନେଥିବ, ଅଳ୍ପଦିନ ତଳେ ଫକୀରମୋହନଙ୍କର ‘ରାଣ୍ଡିପୁଅ ଅନନ୍ତା’ କାହାଣୀ କିଛି କମ୍ ବିତର୍କ ସୃଷ୍ଟି କରିନଥିଲା। ‘ରାଣ୍ଡି’ ଶବ୍ଦଟି ନାରୀ ସମାଜ ପ୍ରତି ଏକ ଅପମାନ ବୋଲି ବିବେଚନା କରି ଗୋଟିଏ ନବନିର୍ମିତ ଚଳଚ୍ଚିତ୍ରର ନାମ ପରିବର୍ତ୍ତନ କରାଯାଇଥିଲା। ସେହିପରି ପଦକ୍ଷେପ ଏଠାରେ ମଧ୍ୟ ଆଶା କରାଯାଏ। କୁକୁର ସମାଜର ଅପମାନ ଓ ଘୃଣା ଉଦ୍ରେକକାରୀ କୌଣସି ଲେଖା ଗ୍ରହଣୀୟ ନୁହେଁ। ତାହା ପଛେ ହୋଇଥାଉ ମଧୁବାବୁଙ୍କପରି ମହା ମନୀଷୀଙ୍କର ଲେଖନୀ ନିଃସୃତ!’
ରାଧାନାଥଙ୍କ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାଷଣ ଓ ପୋଷ୍ଟର୍ ଧରି ଛିଡ଼ା ହୋଇଥିବା ଶାନ୍ତ ଓ ଅହିଂସ ପ୍ରତିବାଦୀଙ୍କ ମନୋବଳ ସଭାଗୃହକୁ ଭାଗ ଭାଗ କରିଦେଲା। ଉତ୍ତେଜନା ବଢ଼ି ଚାଲିଲା। ଦଳ ଦଳ ହୋଇ ଲୋକମାନେ ତର୍କ ବିତର୍କ କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ।
ଏହି ଗଣ୍ଡଗୋଳିଆ ପରିସ୍ଥିତିରେ ଆକ୍ତାମାକ୍ତା ହୋଇ ନାଥ ଓ ମୁଁ ସଭାଗୃହରୁ ବାହାରକୁ ଚାଲିଆସିଲୁ। ବାହାରେ ସନ୍ଧ୍ୟା ବେଳର ଶୀତଳ ମଳୟରେ ସଭାଗୃହର ଉତ୍ତେଜନା ନଥିଲା। ନାଥ ତା’ ସ୍କୁଟରରେ ଚାବି ମୋଡ଼ିଲା ଓ ଆମେ ଦୁହେଁ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ସେଠାରୁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲୁ। ହଠାତ୍ ସ୍କୁଟରର ଶବ୍ଦରେ ତରକି ଯାଇ ଅତି କମରେ ଦଶ ବାରଟି ବୁଲା କୁକୁର ଭୁକି ଭୁକି ଆମର ପିଛା କରିବାକୁ ଲାଗିଲେ। ଫଳତଃ ଦୁଇ ତିନିଟା ଆସନ୍ନ ଦୁର୍ଘଟଣାରୁ ନିଜକୁ ବଞ୍ଚାଇ ଶେଷରେ ଆମେ ନଈକୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଲୁ। ହାଲିଆ ମାରିବାକୁ ନଈବନ୍ଧରେ ବସିଗଲୁ ସବୁଦିନର ଅଭ୍ୟାସବଶତଃ।
ଦୀର୍ଘଶ୍ୱାସ ଛାଡ଼ି ନାଥ କହିଲା, ‘ଅଯଥାଟାରେ ସେମାନେ ସଭାରେ ଷଣ୍ଢ ପୁରେଇଦେଲେ।’
ମୁଁ କହିଲି, ‘ଷଣ୍ଢ ନୁହେଁରେ, କୁକୁର!’
****
Manoranjan Mishra 