ଏ ହେଉଛି ଅଭାବନୀୟ ପ୍ରସିଦ୍ଧି ଲାଭ କରିଥିବା ଏକ ଗଧର କାହାଣୀ।
ସବୁକିଛି ଏକ ଦୁର୍ଘଟଣାରୁ ହିଁ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
ଦିନେ ସକାଳେ ବିଚରା ଗଧଟିଏ ଗୋଟିଏ ସର୍କସ୍ପାର୍ଟିର ତମ୍ବୁବନ୍ଧା ଅସ୍ଥାୟୀ ହତା ଭିତରେ ଏକ ବଡ଼ ନଡ଼ାଗଦାର ଆକର୍ଷଣରେ ଭିତରକୁ ଅବୈଧ ପ୍ରବେଶ କରି ବସିଲା। ତାକୁ କ’ଣ ଜଣାଥିଲା ସେଠାରୁ ଅନତି ଦୂରରେ ଥିଲା ବଣୁଆ ହିଂସ୍ର ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କ ପିଞ୍ଜରା। ଜାଗାଟି ଭଲ ଭାବରେ ଠଉରାଇ ନେବା ପୂର୍ବରୁ ଜଣେ ଜଗୁଆଳି ଠେଙ୍ଗାଟିଏ ଉଠାଇ ତା’ ଆଡ଼କୁ ମାଡ଼ି ଆସିଲା। ଭୟରେ ସ୍ଥିର ହୋଇଗଲା ଗଧଟି। ଗଧସୁଲଭ ପ୍ରବୃତ୍ତି ଅନୁସାରେ ପ୍ରତିକ୍ରିୟା ଦେଖାଇଥିଲେ ଜଗୁଆଳି ଜଣକ ନିଶ୍ଚୟ ତା’ ଉପରେ ଖୁବ୍ ଖପ୍ପା ହୋଇଥାନ୍ତା। କିନ୍ତୁ ତା’ ଉର୍ବର ମସ୍ତିଷ୍କରେ ତୁରନ୍ତ ଏକ ଭାବନା ଖେଳିଗଲା। ଆଗ ଗୋଡ଼ ଦୁଇଟି ଯଥାସମ୍ଭବ ଆଗକୁ ମେଲାଇ ଓ ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଇଁ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ସମର୍ପଣର ମୁଦ୍ରାରେ ସେ ନିଜକୁ ପେଶ୍ କଲା। ବୁଲା କୁକୁରମାନଙ୍କ ପାଖରେ ଏମିତି ସମର୍ପଣର ମୁଦ୍ରା ସେ ଆଗରୁ ଦେଖିଥିଲା। ସେହି ଏକା ମୁଦ୍ରାରେ ମୂର୍ତ୍ତିଟିଏ ପରି ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା ସେ। “ଏଇଟି ନିଶ୍ଚୟ ଏକ ବୁଦ୍ଧିମାନ ଗଧ ଓ ଆମ ସର୍କସ ପାଇଁ ହୁଏତ ଏ କାମରେ ଆସିବ” — ମନକୁମନ ଏକଥା କହି ଜଗୁଆଳି ଠେଙ୍ଗାଟିକୁ ତଳକୁ କରିଦେଲା।
ସର୍କସ୍ର ଜୋକର୍ମାନଙ୍କ ସହ ଏକ ମଜାଳିଆ ଦୃଶ୍ୟରେ ଅଭିନୟ କରିବା ପାଇଁ ଗଧଟିକୁ ପ୍ରଥମେ ତାଲିମ ଦିଆଗଲା। ଜୋକର୍ମାନେ ଗଧ ପିଠିରେ ବସିବାର ବାରମ୍ବାର ଉଦ୍ୟମ କରୁଥିବେ, କିନ୍ତୁ ପ୍ରତିଥର ଏକ ତୀବ୍ର ଝଟକା ସହ ଗଧଟି ଡେଇଁ ପଡୁଥିବ ଓ ଜୋକର୍ମାନେ ଜଣକ ପରେ ଜଣେ ତଳେ ପଡ଼ି ଯାଉଥିବେ। ଜୋକର୍ମାନେ ତଳେ ପଡ଼ିବା ସହ ଦର୍ଶକ ଗ୍ୟାଲେରୀରୁ ହସ ଓ ତାଳି ମାଡ଼ର ସୁଅ ଭାସି ଆସୁଥିବ। ଶେଷରେ ଗୋଟିଏ ବାମନ ଜୋକର୍ ପାଇଁ ଗଧଟି ଟିକେ ନଇଁଯିବ ଓ ରାଜକୀୟ ଠାଣିରେ ତା’ ପିଠି ଉପରେ ଜୋକର୍ଟି ସବାର୍ ହୋଇଯିବ। କରତାଳି ମଧ୍ୟରେ ଗଧଟି ଦର୍ଶକମାନଙ୍କୁ ସମ୍ମାନ ଜଣାଇ ବାରମ୍ବାର ମଥା ନୁଆଇଁବ ଓ ନେପଥ୍ୟରେ ବାଜୁଥିବା ବୀରବାଜାର ତାଳେ ତାଳେ ତମ୍ବୁ ଭିତରକୁ ଚାଲିଯିବ।
ସର୍କସ୍ପାର୍ଟି ପାଇଁ ଗଧଟି ଥିଲା ଏକ ଚମତ୍କାର ଆବିଷ୍କାର। କିଛି ଦିନ ମଧ୍ୟରେ ସେ ନୂଆ ନୂଆ କୌଶଳ ଆୟତ୍ତ କରିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଏପରିକି ଗୋଟିଏ ବିଶାଳ ସିଂହ ସହ ଏକ ଦୁଃସାହସିକ ଅଭିନୟ କରିବା ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ସେ ପ୍ରସ୍ତୁତ ହୋଇଗଲା। ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଗଧଟି ହୋଇପଡ଼ିଲା ସର୍କସ୍ର ଏକ ମୁଖ୍ୟ ଆକର୍ଷଣ—ଜଣେ ଷ୍ଟାର୍ କଳାକାର। ଗଧଟି ମଧ୍ୟ ତା’ର ଏହି ନୂଆ ଜୀବନକୁ ଖୁବ୍ ଉପଭୋଗ କରୁଥିଲା। ଏଠାରେ ଖାଦ୍ୟର ଅଭାବ ନଥିଲା; ପୁଣି ଭିତରେ ଓ ବାହାରେ ବଢ଼ିବାରେ ଲାଗିଥିଲା ପ୍ରଶଂସକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା। ଅନେକ ସମୟରେ ରାଜୁକୁ ଦେଖିଲେ ସେ ମଥା ନୁଆଁଇ ପ୍ରଣିପାତ କରିବା ଭଙ୍ଗୀରେ ଠିଆ ହୋଇଯାଏ। ଏହି ରାଜୁ ହିଁ ଥିଲା ସର୍କସ୍ ଦଳର ପ୍ରଥମ ବ୍ୟକ୍ତି, ଯାହା ସହ ଅପ୍ରତ୍ୟାଶିତ ଭାବରେ ପ୍ରଥମ ଦିନ ତା’ର ଦେଖା ହୋଇଥିଲା। ରାଜୁର ଠେଙ୍ଗା ମାଡ଼ରୁ ସେଦିନ ସେ ଅଳ୍ପକେ ବର୍ତ୍ତି ଯାଇଥିଲା। ସ୍ନେହରେ ରାଜୁ ଗଧଟିର ନାମ ରଖିଥିଲା ‘ବିଟୁ’। ଦୁହିଁଙ୍କ ଭିତରେ ଭାବର ଏକ ନିବିଡ଼ ବନ୍ଧନ ସୃଷ୍ଟି ହୋଇଥିଲା। ଅନାମଧେୟ ଗାଁର ଅଜଣା ଗଧଟି ପାଇଥିଲା ଏକ ସମ୍ମାନସୂଚକ ଆତ୍ମପରିଚୟ।
ଆଉ ନଥିଲା ‘ଗଧ ଜୀବନ’।
ସୁଖର ସମୟ ବେଶି ଦିନ ତିଷ୍ଠି ରହିଲା ନାହିଁ। ସର୍କସରେ ବଣୁଆ ଜନ୍ତୁମାନଙ୍କର ଖେଳ ପ୍ରଦର୍ଶନ ମନା ହୋଇଗଲା ଓ ଧୀରେ ଧୀରେ ଦର୍ଶକଙ୍କ ସଂଖ୍ୟା ହ୍ରାସ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲା। କେତୋଟି ମାଙ୍କଡ଼, ଶୁଆ, ଶାରୀ, ଠେକୁଆ ଓ ଗଧ କ’ଣ ସିଂହ ଓ ହାତୀମାନଙ୍କ ସ୍ଥାନ ପୂରଣ କରିପାରିଥାନ୍ତେ? ସର୍କସ୍ର ଆର୍ଥିକ ଦୁରବସ୍ଥା ବଢ଼ିବାକୁ ଲାଗିଲା। ଶେଷରେ ଏମିତି ସମୟ ଆସିଲା ଯେ ବିଟୁକୁ ସର୍କସ୍ ଦଳରୁ ବିଦାୟ ଦେବାକୁ ହେଲା। ବିଟୁକୁ କିଣିନେଲା ରାଜୁର ପୂର୍ବ ପରିଚିତ ଅଗାଧୁ ନାମକ ତା’ର ଜଣେ ସହଗ୍ରାମବାସୀ। ଯେଉଁଦିନ ବିଟୁ ସର୍କସ୍ ଟେଣ୍ଟ୍ ଭିତରୁ ଭାରାକ୍ରାନ୍ତ ହୃଦୟରେ ବାହାରକୁ ପାଦ ବଢ଼ାଇଲା, ରାଜୁ ଭାବପ୍ରବଣ ହୋଇ ଅଗାଧୁ କାନରେ କହିଲା— “ଭାଇ! ଆମ ସମସ୍ତଙ୍କର ପ୍ରିୟ ବିଟୁ ଏଥର ତତେ ଲାଗିଲା। ଦୟାକରି ତା’ର ଯତ୍ନ ନେବୁ। ମନେରଖ, ସେ ଗୋଟାଏ ଅସାଧାରଣ ଗଧ।”
ସର୍କସ୍ ବାହାରର ଦୁନିଆ ଥିଲା କଠୋର ଓ ସହାନୁଭୂତିହୀନ। ଗଧଟିଏ ସେଠାରେ କରତାଳି ବା କୌଣସି ପ୍ରଶଂସାର ଭାଜନ ନୁହେଁ।
ଅଗାଧୁର ବାଡ଼ିପଟେ ଅନ୍ୟାନ୍ୟ ଗଧମାନଙ୍କ ସହ ବିଟୁ ଯୋଗଦେଲା। ତା’ପରି ଉଚ୍ଚକୋଟୀର କଳାକାର ପାଇଁ ଏଠାରେ କୌଣସି ଉଦ୍ଦୀପନା ନଥିଲା। ଅନ୍ୟ ଗଧମାନଙ୍କ ପରି ସେଠାରେ ତା’ର କାମ ଥିଲା ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବସାଇ ପାହାଡ଼ ଉପରର ମନ୍ଦିରକୁ ନବାଆଣିବା କରିବା। ସଂକୀର୍ଣ୍ଣ ତୀଖ ରାସ୍ତାରେ ଯାତ୍ରୀଙ୍କ ଭାର ବୋହିବା ଥିଲା ଖୁବ୍ ଶ୍ରମସାପେକ୍ଷ। ଅଧାପେଟ ଓ କଥା କଥାରେ ଛାଟ ଖାଇବା ଧୀରେ ଧୀରେ ବିଟୁର ଦେହସୁହା ହୋଇଗଲା। କିଛି ମାସ ବିତିଗଲା। ସର୍କସ୍ର ଚକମକିଆ ଆଲୋକ ଓ ବ୍ୟାଣ୍ଡ୍ବାଜାର ସ୍ମୃତି ମନର ଏକ ଅଲୋଡ଼ା କୋଣରେ ଫୋପାଡ଼ି ଦେବା ଛଡ଼ା ଆଉ ଉପାୟ ବା କ’ଣ ଥିଲା?
ଦିନେ ଜଣେ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀଙ୍କୁ ପିଠିରେ ବୋହି ନେଇ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ବିଟୁର ମନ ପରଦାରେ ଭାସିଉଠିଲା ସର୍କସର ଜୋକର୍ମାନଙ୍କୁ ନିଜ ପିଠିରେ ବସାଇ ବିଭିନ୍ନ କରାମତି ଦେଖାଇବାର ପୁରୁଣା ଦୃଶ୍ୟ। ମୁହୂର୍ତ୍ତକ ପାଇଁ ଆନନ୍ଦ ଲହରୀରେ ସେ ଭାସିଗଲା। ଭୁଲିଗଲା ତା’ର ବର୍ତ୍ତମାନର ସ୍ଥିତି। ସର୍କସ୍ରେ ଜୋକର୍ମାନଙ୍କ ସହ ଖେଳକୁଦ କରିବା ପରି ହଠାତ୍ ସେ ଏକ ଝଟକା ସହ ଡେଇଁପଡ଼ିଲା। ବିଚରା ବୃଦ୍ଧ ତୀର୍ଥଯାତ୍ରୀ ଜଣକ ପିଠି ଉପରୁ କଚାଡ଼ି ହୋଇ ପଡ଼ିଯିବା ସହ, ତା’ ପିଠିରେ ବସିବାକୁ ଲାଗିଲା ମାଲିକର ହୃଦୟହୀନ ପାହାର ଉପରେ ପାହାର । ସେତେବେଳେ ଯାଇ ବିଟୁର ଚେତା ଫେରିଲା। ତା’ର ଏପରି ଅନିଶ୍ଚିତ ବ୍ୟବହାରରେ ଅତିଷ୍ଠ ହୋଇ ଅଗାଧୁ ବିଟୁକୁ ଆଉ ପାଖରେ ରଖିବ ନାହିଁ ବୋଲି ସ୍ଥିର କଲା। ବିତାଡ଼ିତ ବିଟୁ ଆହାର ଓ ମୁଣ୍ଡ ଗୁଞ୍ଜିବାର ସ୍ଥାନ ହରାଇ ବସିଲା। ଅଗାଧୁର ତିରସ୍କାର – “ଗୋଟାଏ ସର୍କସ୍ର ଗଧକୁ ବିଶ୍ୱାସ କରାଯାଇ ନପାରେ”, ବାରମ୍ବାର ତା’ କାନରେ ପ୍ରତିଧ୍ୱନିତ ହେଉଥାଏ।
ଏଥର ଦୁଃଖ ଓ ହତାଶାରେ ସେ ବାରଦ୍ୱାର ଶୁଣ୍ଢିପିଣ୍ଡା ହେଲା। ଲକ୍ଷ୍ୟହୀନ ଭାବରେ ଏକମୁହାଁ ଚାଲିବାକୁ ଲାଗିଲା। ପେଟରେ ଭୋକ ଓ ଦେହରେ ଅସୀମ ପୀଡ଼ା। ପାଖରେ ବହିଯାଉଥିବା ନଈରୁ ପାଣି ପିଇ ଗୋଟିଏ ଗଛ ତଳେ ହାଲିଆ ହୋଇ ଶୋଇପଡ଼ିଲା।
ପରଦିନ ସକାଳେ ଯେତେବେଳେ ଆଖି ଖୋଲିଲା, ବିଟୁକୁ ମନେହେଲା ଜାଗାଟି ଯେମିତି ସେ ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଛି। ମନେପଡ଼ିଲା ବହୁ ବର୍ଷ ତଳେ କିଛି ଯୁବ-ଗଧ ତା’ର ନେତୃତ୍ୱରେ ଗାଁରୁ ଆସି ଏହି ନଈକୂଳରେ ପହଞ୍ଚିଥିଲେ ମଜ୍ଜା କରିବାକୁ। ସେତେବେଳେ ସମୟ ଅଲଗା ଥିଲା। ବିଟୁର ଅବସନ୍ନ ମନରେ ଆଶାର ସଞ୍ଚାର ହେଲା। ସେ ଜାଣିପାରିଲା ତା’ର ପ୍ରିୟ ଗାଁଟି ସେଠାରୁ ବେଶି ଦୂର ନୁହେଁ। ଅଗାଧୁର ଅତ୍ୟାଚାରରେ ନିଜ ଶରୀରରେ ହୋଇଥିବା କ୍ଷତ ସବୁକୁ ଚାଟିବାକୁ ଲାଗିଲା ସେ ଉପଶମ ଆଶାରେ।
ଅନେକ ବାଟ ଚାଲି ଚାଲି ବିଟୁ ତା’ ନିଜ ଗାଁ ପାଖରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ଭାଙ୍ଗିପଡ଼ିଥିବା ତା’ର ମନୋବଳ ପୁଣି ଏକଜୁଟ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। ତା’ର ଆନନ୍ଦର ସୀମା ନଥାଏ। ନିଜ ଭାଗ୍ୟକୁ ଧନ୍ୟବାଦ ଦେଇ ବିଟୁ ଭାବିଲା— ତା’ର ଜୀବନ ସତେ କେତେ ବିଚିତ୍ର! ଅନେକ ଘାଟରେ ପାଣି ପିଇବା ପରେ ଆଜି ସେ ପୁଣି ପହଞ୍ଚିଯାଇଛି ସେଇ ଜାଗାରେ, ଯେଉଁଠାରୁ ତା’ର ଜୀବନ ଆରମ୍ଭ ହୋଇଥିଲା।
କିନ୍ତୁ ପ୍ରତି ମୁହୂର୍ତ୍ତରେ ଜୀବନ ଦେଇଚାଲିଥାଏ ଅତର୍କିତ ବିସ୍ମୟ।
ନିଜର ପୁରୁଣା ପରିବେଶ ଇତିମଧ୍ୟରେ ବଦଳି ଯାଇଥାଏ। ସେ ଭାବିଥିଲା ତା’ର ପ୍ରତ୍ୟାବର୍ତ୍ତନରେ ସମସାମୟିକ ଗଧମାନଙ୍କ ଠାରୁ ସେ ରାଜକୀୟ ସ୍ୱାଗତ ସମ୍ବର୍ଦ୍ଧନା ପାଇବ। ତା’ର ଦୁଃସାହସିକ ଜୀବନ ଯାତ୍ରା ଶୁଣିବା ପାଇଁ ସମସ୍ତେ ଆଗ୍ରହୀ ହେବେ। ତା’ ଜୀବନର ରୋମାଞ୍ଚକର ଅନୁଭୂତି ସବୁ କହିବା ପାଇଁ ବିଟୁ ମଧ୍ୟ ବ୍ୟାକୁଳ ହେଉଥାଏ। ମାତ୍ର ଗାଁର ଗଧ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ତା’ ପ୍ରତି ଖୁବ୍ ଉଦାସୀନ। ଗଧମାନଙ୍କ ଭିତରେ ଗଢି ଉଠିଥାଏ କ୍ଷମତାର ଏକ ନୂଆ ଚକ୍ରବ୍ୟୂହ। ବିଟୁକୁ ମିଳିଲା ଉପହାସ ଓ ଅନେକ ସମୟରେ ଦଳବଦ୍ଧ ଶାରୀରିକ ଆକ୍ରମଣ। ପରିସ୍ଥିତିକୁ ସାମନା କରିବା ପାଇଁ ବିଟୁ ପାଖରେ ଶକ୍ତି ନଥାଏ। ଅଗାଧୁର ଅତ୍ୟାଚାର ଓ ଦିନ ଦିନର ଭୋକ ଉପବାସ ଫଳରେ ତା’ ପାଖରେ ଆଉ ନଥାଏ କୌଣସି ଉତ୍ସାହ ବା ଆବେଗ। ବାଧ୍ୟହୋଇ ଗାଁର ଗଧ ସମ୍ପ୍ରଦାୟଠାରୁ ଦୂରରେ ରହି ସେ ଏଣେତେଣେ ବୁଲିବାକୁ ଲାଗିଲା। ସେ ହୋଇପଡିଲା ଏକାନ୍ତ ଏକାକୀ। ଛୋଟ ବଡ ଯେକୌଣସି ଜନ୍ତୁ ତା’ର ଦୁର୍ବଳ ଓ ଅସହାୟତାର ସୁଯୋଗ ନେଇ ତାକୁ ଡରାଇବା ବିଟୁର ଦେହସୁହା ହୋଇଗଲା। ସମୟ ଗଡି ଚାଲିଲା ।
ଦିନେ ନଈକୂଳରେ ବିଟୁ ମଢ଼ ଭଳିଆ ପଡ଼ି ରହିଥିଲା। ସତେ ଯେମିତି ନିଶ୍ୱାସ ପ୍ରଶ୍ୱାସ ପାଇଁ ମଧ୍ୟ ପରିଶ୍ରମ କରିବାକୁ ପଡ଼ୁଥିଲା ତାକୁ। ସେ ଯେ ଦିନେ ତା’ର କୁଶଳୀ ପ୍ରଦର୍ଶନ ଜରିଆରେ ବୁଦ୍ଧିମାନ ମଣିଷ ସମାଜର ମନୋରଞ୍ଜନ କରିପାରୁଥିଲା, ଏ କଥା କେହି କ’ଣ ବିଶ୍ୱାସ କରିପାରିବ? ଧୂଳିଧୂସରିତ ନିଦାଘର ଗରମ ପବନ ମୁହଁରେ ପିଟି ହେଉଥିଲା। ବିଚରା ବିଟୁର ଯେମିତି ନିଶ୍ୱାସ ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବ। ଅଳ୍ପ ଦୂରରେ ସେ ଦେଖିବାକୁ ପାଇଲା ଆଉ ଏକ ଗଧ ତାକୁ କେମିତି ନିରେଖି ଦେଖି ଚାଲିଛି। ହୁଏତ ତା ଦୁଃଖରେ ସମବେଦନା ଜଣେଇବାକୁ ଆସିଛି ସେ। କିଏ ଜାଣେ, ହୁଏତ ଗଧ ସମ୍ପ୍ରଦାୟ ତରଫରୁ ସେ ନେଇ ଆସିଛି ଶାନ୍ତିର ଡାକରା କିମ୍ବା ଶେଷ ଯୁଦ୍ଧର କୁଟନୈତିକ ଆହ୍ୱାନ। ବିଟୁ ଚରମ ଅନାଗ୍ରହର ସହ ଅନ୍ୟ ଆଡକୁ ମୁହଁ ବୁଲାଇ ନେଲା।
ହଠାତ୍ ସେ ଦିଗରେ କିଛି ଗୋଟେ ତା’ର ଦୃଷ୍ଟି ଆକର୍ଷଣ କଲା। ଗରମ ପବନର ଧୂଳିମୟ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ବଳୟ ଭିତରୁ କିଏ ଗୋଟେ ତା’ ଆଡକୁ ଆସୁଥିବା ପରି ମନେ ହେଲା। ହୁଏତ ମଣିଷଟାଏ। ବିଟୁର ଆଉ କୌଣସିଥିରେ ମନ ନଥିଲା। ସେ ଅଧୈର୍ଯ୍ୟର ସହିତ ଅପେକ୍ଷା କରୁଥିଲା ଆସନ୍ନ ମୃତ୍ୟୁର, ଯେଉଁଥିରେ ହିଁ ତା’ର ସବୁ ଦୁଃଖ ଦୁର୍ଦ୍ଦଶା ଆହୂତି ପାଇପାରିବ। କିନ୍ତୁ ମଣିଷ ଆକୃତିର ଜୀବଟି ଧୀରେ ଧୀରେ ନିକଟତର ହେବାକୁ ଲାଗିଲା ଓ ତା’ କାନରେ ବାଜିଲା ବହୁ ପରିଚିତ ସ୍ୱରରେ କେହି ଯେମିତି ତା’ ନାଁ ଧରି ଡାକୁଛି, “ବିଟୁ, ବିଟୁ…”।
ସେ ଆଉ କେହି ନୁହେଁ, ବିଟୁର ଅତି ଆପଣାର ରାଜୁ। ଦୁହେଁ ଦୁହିଁଙ୍କୁ ଭେଟିବା ମାତ୍ରେ ଭାବପ୍ରବଣତାର ସୁଅ ଛୁଟିଲା। ଦୁହିଁଙ୍କ ଆଖିରୁ ବହି ଚାଲିଥାଏ ଧାର ଧାର ଲୁହ। ଆଗ ଗୋଡ ଦୁଇଟି ଆଗକୁ ମେଲାଇ ଧରି ସମର୍ପଣ ମୁଦ୍ରାରେ ବିଟୁ ବସି ପଡିଲା ରାଜୁ ଆଗରେ, ଯେମିତି ସେ ବସିଥିଲା ରାଜୁ ସହ ତା’ର ପ୍ରଥମ ସାକ୍ଷାତ ସମୟରେ ସର୍କସ୍ର ତମ୍ବୁ ଭିତରେ। ରାଜୁ ବିଟୁକୁ କୁଣ୍ଢାଇ ପକାଇଲା ଓ ଭୋ ଭୋ ହୋଇ କାନ୍ଦିବାକୁ ଲାଗିଲା।
ରାଜୁ ବିଟୁ ପାଖରେ ବସି ଶୁଣାଇବାକୁ ଲାଗିଲା ତା ନିଜ କାହାଣୀ, କେମିତି ସର୍କସ୍ଟି ବନ୍ଦ ହୋଇଯିବା ପରେ ରାଜୁ ତା’ ଗାଁକୁ ଫେରିଆସିବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେଲା ଓ ସେଠାରେ ଅଗାଧୁଠାରୁ ବିଟୁର କଥା ଶୁଣି ବ୍ୟସ୍ତତାରେ ସେ କେମିତି ବିଟୁକୁ ଖୋଜିବା ପାଇଁ ବାହାରି ଆସିଥିଲା। ବିଟୁ ସିନା ରାଜୁର କଥା କିଛି ବୁଝି ପାରୁନଥିଲା, ହେଲେ ସ୍ନେହର ଉଷ୍ମତା ରାଜୁଠାରୁ ସଞ୍ଚରି ଯାଉଥିଲା ବିଟୁର ଶିରା ପ୍ରଶିରାରେ। ବିଟୁ ବଡ ପାଟିରେ ହଠାତ୍ ବୋବାଇବାକୁ ଲାଗିଲା, ସତେ ଯେମିତି ସେ ପରୀକ୍ଷା କରୁଥିଲା ସେ କ’ଣ ତଥାପି ଜୀବିତ! କ’ଣ ବୁଝିଲା କେଜାଣି, ଅଦୂରରେ ଠିଆ ହୋଇ ତାକୁ ନିରୀକ୍ଷଣ କରୁଥିବା ଗଧଟି ହଠାତ୍ ଏକମୁହାଁ ଧାଇଁ ପଳାଇବାକୁ ଲାଗିଲା ।
ରାଜୁର ଉଷୁମ କୋଳରେ ମୁଣ୍ଡ ରଖି ବିଟୁ ପଡିରହିଲା ଅନେକ ସମୟ। ସେମାନେ ଯେପରି ଗଭୀର ଆଳାପରେ ମଗ୍ନ ଥିଲେ – ସେ ଆଳାପ ପାଇଁ ନଥିଲା ଭାଷାର ଆବଶ୍ୟକତା।
କିଛି ଦିନ ପରେ ଦେଖାଗଲା ରାସ୍ତା କଡ଼ରେ ବିଟୁକୁ ନେଇ ରାଜୁ ଖେଳ କସରତ ଦେଖାଉଛି ଓ ଜୀବିକା ନିର୍ବାହର ନୂଆ ପନ୍ଥାଟିଏ ବାଛି ନେଇଛି। ସର୍କସ୍ରେ ଶିଖିଥିବା କୌଶଳ ସବୁ ଲୋକମାନେ ଭାରି ପସନ୍ଦ କରୁଥାଆନ୍ତି। ବିଟୁକୁ ପୁଣିଥରେ ଶୁଣାଗଲା କରତାଳି ଓ ପ୍ରଶଂସା। ରାଜୁ ଓ ବିଟୁର ଯୋଡ଼ି ସମସ୍ତଙ୍କୁ ମୁଗ୍ଧ କରୁଥାଏ। ବିଟୁ ବିନା ରାଜୁର ଯେପରି ଅସ୍ତିତ୍ୱ ନଥିଲା।
ସତେ କ’ଣ ଉଭୟଙ୍କ ପାଇଁ ଗଧ-ଜୀବନର ଅନ୍ତ ହୋଇଯାଇଥିଲା?
****
Manoranjan Mishra 