“ସରୋଜ… ସରୋଜ…” – କିଏ ଜଣେ କ୍ଷୀଣ କଣ୍ଠରେ ଡାକୁଥିଲା ।
ଅନତି ଦୂରରେ ଗାଡ଼ି ପାର୍କ୍କରି ସବୁଦିନ ପରି ଚାଲିଚାଲି ଯାଉଥିଲା ସରୋଜ ତା’ର ଅଫିସ୍ ଅଭିମୁଖେ। ସକାଳେ ଫୁଟ୍ପାଥ୍ରେ ଖୁବ୍ ଭିଡ଼ । ନିଜ ନିଜ କାମରେ ଯାଉଥିବା ଶହ ଶହ ଲୋକ ପିମ୍ପୁଡ଼ି ପରି ଆତଯାତ ହେଉଥାନ୍ତି । ଭିଡ଼ ଭିତରୁ କେହି ତା’ ନାଁ ଧରି ଡାକୁଥିବାର ଅନୁମାନ କରି ସରୋଜର ପାଦ ଥମିଗଲା ।
ପଛକୁ ଚାହିଁ ଦେଖେ ତ ଡାକୁଥିବା ଲୋକଟି ତାକୁ ଗାରଡ଼େଇ ଚାହିଁ ରହିଛି । ସରୋଜର ମେରୁହାଡ଼ରେ ଭୟର କମ୍ପନ ଖେଳିଗଲା । ବଡ଼ ଭୟାନକ ଚେହେରା ସେହି ଅପରିଚିତ ଲୋକଟିର । ସାର୍ଟ୍ ବଦଳରେ ପିଠି ଉପରେ ଓହଳିଛି ଏକ ପୁରୁଣା ଅପରିଷ୍କାର ଅଖା, ପିନ୍ଧିଛି ମହଣେ ମଇଳାରେ ଅସ୍ତିତ୍ୱ ହରାଇଥିବା ଏକ ଛିଣ୍ଡା ପ୍ୟାଣ୍ଟ୍। ମୁହଁରେ ଅଯତ୍ନ ଦାଢ଼ି ଓ କଳା କଳା ଦାଗ। ମୁଣ୍ଡରେ ଜଟା ଧରି ଆସୁଥିବା କହରା କେଶ। ଦେହରେ ବୋଧହୁଏ ଚାଲିବାର ଶକ୍ତି ମଧ୍ୟ ନାହିଁ । ଅଥଚ ଧପ୍ ଧପ୍ ଆଖିରେ ସେ ଚାହିଁଥିଲା ସରୋଜକୁ । ସତେ ଯେମିତି ଆଖି ନୁହେଁ, ମୁହଁରେ ତା’ର ଦୁଇଟି ଆଗ୍ନେୟ ବଳୟ; ନିମିଷକରେ ନିଜର ଦୃଷ୍ଟିରେ ଧ୍ୱଂସ କରିଦେବ ସରୋଜକୁ ।
ସରୋଜ ଦ୍ରୁତ ଗତିରେ ଭିଡ଼ ଭିତରେ ମିଳାଇଯିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କଲା । ପଛକୁ ନ ଚାହିଁ ଯଥାଶୀଘ୍ର ଅଫିସ୍ର ଫାଟକ ଭିତରେ ପଶିଯାଇ ନିଶ୍ୱାସ ମାରିଲା । ପଛରେ ରହିଗଲା ସେହି ଭୟ ଉଦ୍ରେକକାରୀ ଆଖି ଦୁଇଟି ।
ଦିନ ବଢ଼ିବା ସହ କଥାଟିର ଗୁରୁତ୍ୱ ମଧ୍ୟ ମନ ଭିତରେ ହ୍ରାସ ପାଇବାକୁ ଲାଗିଲା । କିନ୍ତୁ ବାରମ୍ବାର ଗୋଟିଏ ପ୍ରଶ୍ନ ମନରେ ଆସୁଥାଏ— ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଅପରିଚିତ ଅଭାବନୀୟ ଲୋକଟିଏ ତାର ନାଁ ଜାଣିଲା କେମିତି ?
ପରବର୍ତ୍ତୀ କିଛି ଦିନ ଅଫିସ ଯିବାଆସିବା ସମୟରେ ସରୋଜ ଯଥାସମ୍ଭବ ଅନ୍ୟ ବନ୍ଧୁମାନଙ୍କ ସହ ଅଯଥା ଆଳାପର ଖିଅ ଯୋଡି ଖୁବ୍ ସାବଧାନତାର ସହ ସେହି ଅସ୍ୱାଭାବିକ ଲୋକଟିକୁ ଏଡ଼ାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥାଏ । କିନ୍ତୁ ଦୁଇ ସପ୍ତାହ ପରେ ପୁଣିଥରେ ସେହି ଲୋକଟିର ହାବୁଡ଼ରେ ସେ ପଡିଗଲା ଏକୁଟିଆ । ଅଫିସ୍ର ମୁଖ୍ୟ ଫାଟକ ଠାରୁ ଅନତି ଦୂରରେ ତାକୁ ଅଣଦେଖା କରି ସରୋଜ ନିଜର ବେଗ ବଢ଼ାଇବାକୁ ଲାଗିଲା । ମାତ୍ର ଲୋକଟି ତାର ପିଛା କରି ପୁଣି ଡାକିଲା, “ସରୋଜ… ସରୋଜ…”। ତା’ପରେ ବଡ଼ ଆବେଗର ସହ ଡାକିବାକୁ ଲାଗିଲା, “କୁନା… କୁନାରେ…”
ହଠାତ୍ ସରୋଜର ପାଦ ଅଟକିଗଲା । କିଏ ଏଇ ଲୋକଟି, ଯିଏ ତାର ଡାକ ନାଁ ମଧ୍ୟ ଜାଣିଛି ?
ଲୋକଟି ଇତିମଧ୍ୟରେ ଆଉ ଟିକିଏ ପାଖକୁ ଆସିସାରିଥାଏ । ସରୋଜକୁ ପଛରୁ ଶୁଣାଗଲା, “କୁନା, ଟିକେ ରହିଯା… ମୋ କଥା ଟିକେ ଶୁଣ ।”
ସତକୁ ସତ ରହିଗଲା ସରୋଜ । ପାଖକୁ ଆସିବାରୁ ଲୋକଟି ଦେହରୁ ଏକ ଉତ୍କଟ ଦୁର୍ଗନ୍ଧ ବାରିପାରିଲା ସେ । ସରୋଜ ସହ ଆଖି ନ ମିଳାଇ ଲୋକଟି ମୁଣ୍ଡ ନୁଆଁଇ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଲା। ଫୁଟ୍ପାଥ୍ ଚଟାଣ ଉପରେ ଯେମିତି ହଜିଲା ଜିନିଷଟିଏ ଖୋଜୁଥିଲା ସେ। ପୂର୍ବରୁ ଦେଖିଥିବା ନିଆଁ ପିଣ୍ଡୁଳାପରି ଆଖି ଦୁଇଟିର ବିପଜ୍ଜନକ ମୁକାବିଲା କରିବାରୁ ସରୋଜ ବର୍ତ୍ତିଗଲା ଅବା !
ସାହସ ପାଇ ପଚାରିଲା, “କିଏ ତୁମେ? କଣ ଚାହଁ?”
“ମୁଁ ଜିତୁଭାଇ… ଆଇଆଇଟି କ୍ୟାମ୍ପସ୍ର କଥା ମନେ ନାହିଁ? … ମୋ ଘର ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳ, ତୁମେ ମୋ ସହ ଆମ ଗାଆଁକୁ ଯାଇନଥିଲ?” – ଲୋକଟି ଧୀର ଓ ସାମାନ୍ୟ ଅସଙ୍ଗତ ଉଚ୍ଚାରଣରେ ଏହି କଥାତକ କହିପକାଇଲା।
ବୋଧହୁଏ ସେ ଅନେକ ଦିନରୁ ପେଟପୂରା ଖାଇନଥିଲା। ତା ଦେହରେ ଜୀବନ ନଥିଲା ଯେପରି। ଭିଡ଼ ଭିତରେ ତା’ର ସ୍ୱର ଭଲଭାବରେ ଶୁଣା ମଧ୍ୟ ଯାଉନଥିଲା।
ଫୁଟ୍ପାଥ୍ର ଗୋଟିଏ କଡ଼କୁ ଯାଇ ଆତଯାତ ହେଉଥିବା ଜନଗହଳିକୁ ପଛ କରି ଠିଆ ହୋଇପଡିଲା ସରୋଜ। ତା’ର ଇଚ୍ଛା ନଥାଏ କେହି ତାକୁ ଏପରି ଜଣେ ବାସହୀନ ବିକଳାଙ୍ଗ ଲୋକ ସହ କଥାବାର୍ତ୍ତା କରୁଥିବାର ଦେଖୁ। ତା’ର ଭୟ, ଅଫିସ୍ର ସହକର୍ମୀମାନଙ୍କ ନିକଟରେ ତାର ନିର୍ମଳ ଭାବମୂର୍ତ୍ତିରେ ଆଂଚ ଆସିପାରେ।
ତା ନିକଟକୁ ଘୁଞ୍ଚିଆସି ଲୋକଟି ପଚାରିଲା, “କ’ଣ, ଜିତୁଭାଇ ମନେ ପଡୁନି?”
କହିବାକୁ ଗଲେ ସରୋଜ ସେ ଲୋକଟି କବଳରୁ ନିଜକୁ ମୁକ୍ତ କରିବାକୁ ଚାହୁଁଥିଲା। ଜିତୁଭାଇ କିଏ, ଏ ସମ୍ପର୍କରେ ଚିନ୍ତା କରିବାକୁ ତା’ ପାଖରେ ନା ଥିଲା ସମୟ, ନା ଅନୁକୂଳ ପରିବେଶ। ସେ ସାମାନ୍ୟ ବିରକ୍ତିର ସହ କହିଲା, “କ’ଣ ଚାହଁ ତୁମେ ମୋ ଠାରୁ?”
“ଟଙ୍କା” – ଅତି ଅଲାଜୁକ ପରି ଲୋକଟି ରୋକ୍ଠୋକ୍ କହିଲା।
“କେତେ ଟଙ୍କା ଦରକାର?” ସରୋଜ ପଚାରିଲା।
“ଯାହା ପାରୁଛ ଦିଅ। ପଚାଶ, ଶହେ – ଯାହା ହେଲେ ବି ଚଳିବ।” ସତେ ଯେମିତି ଲୋକଟି ଆଗରେ ରହିଛି ଏକ ଜୀବନ-ମରଣ ସମସ୍ୟାର ବ୍ୟଗ୍ରତା।
ଲୋକଟି ଠାରୁ ନିଜକୁ ରକ୍ଷା କରିବା ପାଇଁ ସରୋଜ ଅଗତ୍ୟା ପକେଟ୍ରୁ ଶହେ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ଟିଏ କାଢ଼ି ବଢ଼ାଇଦେଲା। କହିଲା, “ତୁମେ କିଏ ମୁଁ ଜାଣିବାକୁ ଚାହେଁ ନାହିଁ। ମୁଁ ଜାଣେ, ତୁମେ ଏଇ ଟଙ୍କା ନେଇ ନିଶା କରିବ। ସେଥିରେ ମୋର କଣ ଯାଏଆସେ? କିନ୍ତୁ ମୋ’ ପଛରେ ପଡିଲେ ବା ମୋ ସହ ପୁଣି କଥାବାର୍ତ୍ତା କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କଲେ ମୁଁ ନିଶ୍ଚୟ ପୋଲିସରେ ଖବର ଦେବାକୁ ବାଧ୍ୟ ହେବି।”
ସରୋଜର କଥାକୁ ଉପେକ୍ଷା କରି ନୋଟ୍ଟିକୁ ସରୋଜ ହାତରୁ ଝାମ୍ପି ନେଇ ଲୋକଟି କହିଲା, “ମୁଁ ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ତୁମକୁ ଅପେକ୍ଷା କରିବି ଠିକ୍ ଏଇ ଜାଗାରେ। ମୁଁ ପୁଣି ଆସିବି… ମୁଁ ତୁମର ଜିତୁଭାଇ…।”
ଦେଖୁ ଦେଖୁ ଲୋକଟି କେଉଁଆଡେ ଅଦୃଶ୍ୟ ହୋଇଗଲା।
ସାରା ଦିନ ଜିତୁଭାଇ ନାମକ ସେହି ଅଜଣା ଲୋକଟିର ପ୍ରସଙ୍ଗ ଅଠା ପରି ମନ ଭିତରେ ଲାଖି ରହିଲା।
ସରୋଜ ମନେ ପକାଇବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା ଆଇଆଇଟିରେ ପାଠ ପଢ଼ୁଥିବା ବେଳର କଥା। ତାର ମନେ ପଡ଼ିଲା, ସେ ପ୍ରଥମ ବର୍ଷ ଇଞ୍ଜିନିୟରିଂରେ ଯୋଗ ଦେଇଥିବା ବେଳେ ପଦାର୍ଥ ବିଜ୍ଞାନରେ ଗବେଷଣା କରୁଥିବା ଜିତୁଭାଇଙ୍କ ସହ ତାର ହୋଇଥିଲା ପ୍ରଥମ ପରିଚୟ। ସେହି ଜିତୁଭାଇଙ୍କର କିଛି କିଛି ସ୍ମୃତି ମନ ଭିତରେ ଛୋଟ ଛୋଟ ଝଲକ ଭାବରେ ଉଭା ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। କିନ୍ତୁ, ରାସ୍ତାରେ ତାର ପିଛା କରୁଥିବା ଲୋକଟି କ’ଣ ସତରେ ଜିତୁଭାଇ? ଅନେକ ବର୍ଷ ତଳେ, ସେ ତ ଶୁଣିଥିଲା ଜିତୁଭାଇ ଗୋଟିଏ ସଡ଼କ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ପ୍ରାଣ ହରାଇଛନ୍ତି। ଗୁଡ଼ାଏ ଗୋଳମାଳିଆ ବିଚାରର ବୁଢ଼ିଆଣି ଜାଲ ଭିତରେ ଅନ୍ୟମନସ୍କ ହୋଇ ସରୋଜ ଆଉଟୁ-ପାଉଟୁ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା।
ଜିତୁଭାଇ ଥିଲେ ଜଣେ ଅତ୍ୟନ୍ତ ମେଧାବୀ ଗବେଷକ। କିନ୍ତୁ ସେ କାହାରି ସହ ମିଶନ୍ତି ନାହିଁ; ସବୁବେଳେ ଗୁମ୍ସୁମ୍ ଭାବରେ ନିଜ ଭିତରେ ହିଁ ରହିଥାଆନ୍ତି। ତାଙ୍କର ଉଚ୍ଚକୋଟୀର ସନ୍ଦର୍ଭମାନ ସେତେବେଳେ ଆନ୍ତର୍ଜାତିକ ଗବେଷଣାମୂଳକ ପତ୍ରିକାମାନଙ୍କରେ ସ୍ଥାନିତ ହେଉଥିଲା। ସେହି ପ୍ରସଙ୍ଗରେ ନିଜ ପ୍ରଚେଷ୍ଟାରେ ସେ ଜିତୁଭାଇଙ୍କୁ ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଭାବରେ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଥିଲା ଓ ତାଙ୍କ ସହ ତା’ର ସାମାନ୍ୟ ସମ୍ପର୍କ ଗଢ଼ି ଉଠିଥିଲା।
ସରୋଜର ମନେପଡ଼ିଲା, ଅନେକ ବର୍ଷ ତଳେ ବମ୍ବେରୁ ଭୁବନେଶ୍ୱରକୁ ଟ୍ରେନ୍ରେ ଯାଉଥିବା ବେଳେ ଜିତୁଭାଇ ଥିଲେ ତା’ର ଆକସ୍ମିକ ସହଯାତ୍ରୀ। ଯାତ୍ରା ସମୟରେ ଟ୍ରେନ୍ରେ ଜିତୁଭାଇଙ୍କର ହଠାତ୍ ଦେହ ଖରାପ ହୋଇଯାଇଥିଲା ଓ ସେ ଅଚେତ ହୋଇ ପଡ଼ିଯାଇଥିଲେ। ତାଙ୍କ ମୁହଁରୁ ଫେଣ ବାହାରି ଆସୁଥିଲା। ସରୋଜ ଧାଁ ଦୌଡ କରି ଜଣେ ସହଯାତ୍ରୀ ଡାକ୍ତରଙ୍କୁ ଠାବ କରିଥିଲା। ପ୍ରାଥମିକ ପରୀକ୍ଷା ପରେ ଜିତୁଭାଇଙ୍କୁ ଗୋଟିଏ ଇଞ୍ଜେକ୍ସନ ଦେଇ ଶୁଆଇ ଦେଇଥିଲେ ଡାକ୍ତର ଜଣକ। କିନ୍ତୁ ଚେତାବନୀଦେଇ କହିଥିଲେ, “ସାଧାରଣତଃ ମାରାତ୍ମକ ନିଶା ସେବନ କରୁଥିଲେ ଏ ପ୍ରକାର ପରିସ୍ଥିତି ଆସେ। ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ପହଞ୍ଚିବା ପରେ ଯଥାଶୀଘ୍ର କୌଣସି ଡାକ୍ତରଖାନାକୁ ଚାଲିଯିବେ।” ଭୁବନେଶ୍ୱରରେ ପହଞ୍ଚିବା ବେଳକୁ ଜିତୁଭାଇଙ୍କର ଚେତା ଫେରିଆସିଥିଲା, ମାତ୍ର ସେ ଖୁବ୍ ଦୁର୍ବଳ ହୋଇପଡ଼ିଥିଲେ। ତାଙ୍କ ଅନୁରୋଧରେ ସରୋଜ ତାଙ୍କୁ ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳରେ ତାଙ୍କ ଘରେ ଛାଡ଼ିଦେଇ ଆସିଥିଲା।
ସରୋଜର ପିଛା କରିଥିବା ଅପରିଚିତ ଲୋକଟି ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳର ସେହି ଗସ୍ତ ବିଷୟରେ କହିଥିବାରୁ, ଲୋକଟି ପ୍ରକୃତରେ ଜିତୁଭାଇ ହୋଇଥାଇପାରେ ବୋଲି ସରୋଜର ହୃଦୟଙ୍ଗମ ହେବାକୁ ଲାଗିଲା। କି ଅବିଶ୍ୱାସନୀୟ ଅବସ୍ଥା ସତରେ! ପ୍ରାୟ ଦଶ ବର୍ଷ ତଳର ଜଣେ ଉଦୀୟମାନ ଗବେଷକ ଆଜି ବାସହୀନ, କପର୍ଦ୍ଦକଶୂନ୍ୟ, ରାସ୍ତାର ଭିକାରୀ। ସରୋଜର ହୃଦୟରେ ସମବେଦନାର ସୁଅ ଛୁଟିବାକୁ ଆରମ୍ଭ କଲା। ଯଦିଓ କୌଣସି ବ୍ୟକ୍ତିଗତ ଅନ୍ତରଙ୍ଗତା ବଢ଼ାଇବାର ସୁଯୋଗ ଜିତୁଭାଇ ତାକୁ ଦେଇନଥିଲେ, ସରୋଜ ହୃଦୟରେ ତାଙ୍କ ପ୍ରତି ତଥାପି ଥିଲା ଖୁବ୍ ସମ୍ମାନ। ତାଙ୍କର ନିଃସଙ୍ଗପରାୟଣତାକୁ ସେ ଧରିନେଇଥିଲା ଜଣେ ପ୍ରବୀଣ ଗବେଷକର ସହଜାତ ଗୁଣ ଭାବରେ।
ସରୋଜର କୌଣସି କାମରେ ମନ ଲାଗିଲା ନାହିଁ। କ’ଣ ବା କରିପାରିବ ସେ ଜିତୁଭାଇଙ୍କ ପାଇଁ? ପୁଣି ମଝିରେ ମଝିରେ ମନରେ ଶଙ୍କା ପଶୁଥାଏ— ଲୋକଟି ସତରେ ଜିତୁଭାଇ ନା ତାକୁ ମାନସିକ ଆବେଗରେ ହନ୍ତସନ୍ତ କରି ତା’ଠାରୁ ଅର୍ଥ ହାସଲ କରିବାପାଇଁ ଚତୁର ଯୋଜନା କରିଥିବା କୌଣସି ତୃତୀୟ ବ୍ୟକ୍ତି?
ସନ୍ଧ୍ୟାରେ ପାର୍କିଂ ଜୋନକୁ ଯିବା ବାଟରେ ସରୋଜ ଏଣେତେଣେ ଚାହିଁ, ମନେ ମନେ ଖୋଜୁଥିଲା ଲୋକଟିକୁ। ମନେପଡୁଥିଲା ପୁଣି ଥରେ ଦେଖାହେବ ବୋଲି କହିଥିଲା ଲୋକଟି। ଏଥର ଦେଖାହେଲେ ସେ ପ୍ରଚଣ୍ଡ ଜେରା କରିବ ଲୋକଟିକୁ ଆଉ ତା’ର ପ୍ରକୃତ ପରିଚୟ ବାହାର କରିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ। ଫୁଟ୍ପାଥ୍ରେ ଲୋକସଂଖ୍ୟା କମିବାକୁ ଲାଗିଥିଲା। ରାତି ବଢିବା ସହ କିଛି ସମୟରେ ଏ ଜାଗାଟି ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ନିଛାଟିଆ ହୋଇପଡିବ। ମନେହେବ ଯେମିତି ଏ ଗୋଟିଏ ନୂଆ ଜାଗା – ନଥିବ ସକାଳର ଅଣନିଃଶ୍ୱାସକାରୀ ଭିଡ।
ହଠାତ୍ ଫୁଟ୍ପାଥ୍ କଡର ଏକ ଦ୍ରୁମ ପଛଆଡୁ ଆବିର୍ଭାବ ହେଲା ଲୋକଟି। ସମବେଦନାର ସୁଅରେ ପହଁରୁଥିଲେ ମଧ୍ୟ ସରୋଜ ଚମକି ପଡିଲା। ଚାରିଆଡକୁ ନଜର ବୁଲାଇଆଣି ଅନୁଭବ କଲା ତା’ର କିଛି ସହକର୍ମୀ ଏବେ ମଧ୍ୟ ସେହି ବାଟ ଦେଇ ପାର୍କିଂ ଜୋନ୍କୁ ଯାଇପାରନ୍ତି। ଅଗତ୍ୟା ସେ ଲୋକଟିକୁ ପାଖ ଗଳିର ବଡ଼ାପାଓ ଦୋକାନକୁ ଯିବାକୁ କହି, ନିଜେ ଦ୍ରୁତଗତିରେ ସେଠାକୁ ଚାଲିଗଲା।
‘ଜିତୁଭାଇ’ ବୋଲି ନିଜକୁ ପରିଚୟ ଦେଉଥିବା ଲୋକଟି ମଧ୍ୟ ଅଳ୍ପ ସମୟରେ ଗୋଡ ଘୋଷାଡି ଘୋଷାଡି ସେଠାରେ ପହଞ୍ଚିଲା। ତାକୁ ଦୂରରୁ ଦେଖୁନଦେଖୁଣୁ ବଡ଼ାପାଓ ଠେଲାଗାଡିର ମାଲିକ ଚିହିଁକି ଉଠି ତାକୁ ଘଉଡାଇବାକୁ ଲାଗିଲା, “ହେ, ହେ! ଯା’ ଏଠୁ, ବର୍ତ୍ତମାନ ପରା ବିକ୍ରିବଟା ସମୟ।” ସତେ ଯେମିତି ବୁଲା କୁକୁରଟିଏ ତା’ ଦୋକାନରୁ ଖାଦ୍ୟ ପଦାର୍ଥ ଝାମ୍ପି ନେବାକୁ ଆସୁଥିଲା! ସରୋଜର ଇଙ୍ଗିତରେ ଦୋକାନୀଟି ନୀରବ ରହିଲା।
ପତ୍ରରେ ବଢ଼ା ବଡ଼ାପାଓ ଦୁଇଟି ସରୋଜ ଲୋକଟିର ହାତରେ ଦେଲା। ସେ ଭାବିଥିଲା, ଲୋକଟି କ୍ଷୁଧାରେ ଆଉଟୁ ପାଉଟୁ ହେଉଥିବ। ବଡ଼ା ପାଓ ଦୁଇଟି ନିମିଷକେ ପାଟିରେ ପୂରାଇ ତାକୁ ଆଶୀର୍ବାଦ ଦେବ। ମାତ୍ର ଅତି ଅସଭ୍ୟତାର ସୂଚନା ଦେଇ ଲୋକଟି ବଡ଼ା ପାଓ ଦୁଇଟିକୁ ଦୂରକୁ ଫୋପାଡି ଦେଲା। ମନେ ମନେ ଗୁଣୁ ଗୁଣୁ ହୋଇ କଣ ସବୁ ଯେ କହିଲା, ସରୋଜ ଚେଷ୍ଟା କରି ମଧ୍ୟ ବୁଝିପାରିଲା ନାହିଁ। ବିରକ୍ତି ଓ କ୍ରୋଧକୁ ସାମୟିକ ଭାବରେ କାବୁ କରି ସରୋଜ ପଚାରିଲା, “କୁହ, ତୁମକୁ ଜିତୁଭାଇ ବୋଲି ମୁଁ କାହିଁକି ବିଶ୍ୱାସ କରିବି? ମୋ ଜାଣିବାରେ ଜିତୁଭାଇ ଅନେକ ଦିନରୁ ଗୋଟେ ଦୁର୍ଘଟଣାରେ ମୃତ! ଆଉ ତୁମର ଏ ପ୍ରକାର ବ୍ୟବହାର…”
ଲୋକଟି ସେମିତି ତଳକୁ ମୁଣ୍ଡପୋତି କହିଲା, “ହଁ, ତୁମେ ଜାଣିଥିବା ଜିତୁଭାଇ ନିଶ୍ଚିତ ଭାବରେ ମୃତ। …..ତୁମକୁ କିଛି ଦିନ ତଳେ ହଠାତ୍ ଏଠାରେ ଆବିଷ୍କାର କରିବା ପରେ, ମୋର ମନେପଡିଯାଇଥିଲା ପୁରୁଣା ଜୀବନର ଅଫେରନ୍ତା କଥା ସବୁ।”
କିଛି ସମୟ ନୀରବ ରହି ଲୋକଟି ପୁଣି କହିଲା, “ମୁଁ ଦୁଇ କଉଡିର ଭିକାରୀ ନୁହେଁ। ବଡ଼ାପାଓରେ ମୋର କଣ ହେବ? …ଜାଣେ ମୋର ଅଲଗା ଦୁନିଆ । …. ହଁ, ମୋର କୌଣସି ପରିଚୟ ଲୋଡା ନାହିଁ…. ତୁମେ ବିଶ୍ୱାାସ କର ବା ନକର।”
ତା’ କଥା କହିବାର ଭଙ୍ଗୀରେ ଜିତୁଭାଇଙ୍କର ଛିଟା ଦେଖିପାରିଲା ସରୋଜ। ଜିତୁଭାଇଙ୍କ ଜୀବନର ଅଧୋଗତି ସରୋଜକୁ ମର୍ମାହତ କଲା। କିନ୍ତୁ କ’ଣ ବା କରିପାରନ୍ତା ସେ? ବରଂ ସେହି ପରିସ୍ଥିତିରୁ ଶୀଘ୍ର ମୁକୁଳିବା ପାଇଁ ଚେଷ୍ଟା କରୁଥିଲା ସେ।
ଆତ୍ମବିଶ୍ୱାସ ଜୁଟାଇ ସରୋଜ କହିଲା, “ଜିତୁଭାଇ, ମୁଁ ତୁମ ପାଇଁ କିଛି ଟଙ୍କା ଆଣିଛି। କିନ୍ତୁ ସେହି ଟଙ୍କା ତୁମକୁ ଦେବା ଆଗରୁ ମୋର ଦୁଇଟି ସର୍ତ୍ତ କହିରଖୁଛି। ପ୍ରଥମ ସର୍ତ୍ତ ହେଲା—ଏହାପରେ ତୁମେ କେବେ ମଧ୍ୟ ମତେ ଦେଖା କରିବାକୁ ଆସିବ ନାହିଁ। ତୁମ ସହ ଦେଖା କରିବା ମୋର ପାରିବାରିକ ଓ ବୃତ୍ତିଗତ ଜୀବନରେ ନିଶ୍ଚୟ ବାଧା ଆଣିଦେବ। ମୋର ଦ୍ୱିତୀୟ ସର୍ତ୍ତ ହେଲା—ତୁମେ ଯଥାଶୀଘ୍ର ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳକୁ ଫେରିଯାଅ। ନିଜ ଜାଗାର ପାଣି ପବନ ଓ ନିଜ ଲୋକମାନଙ୍କର ସାନ୍ନିଧ୍ୟରେ ତୁମେ ପୁନର୍ଜନ୍ମ ପାଇବ, ହୁଏତ ସେଠାରେ ନିଶାମୁକ୍ତି ଚିକିତ୍ସା ମଧ୍ୟ ମିଳିପାରିବ। ମୁମ୍ବଇ ଛାଡିବା ପୂର୍ବରୁ ଗାଧୁଆପାଧୁଆ କରି ପରିଷ୍କାର ହୋଇ ଢଙ୍ଗର ପୋଷାକଟିଏ କିଣିବାକୁ ଭୁଲିବ ନାହିଁ।”
ଟଙ୍କା କଥା ଶୁଣି ଲୋକଟିର ଉତ୍ସାହ ବଢିଗଲା। ସେ ହାତ ବଢାଇ ସରୋଜ ଆଡକୁ ଘୁଞ୍ଚିଆସିଲା। ତା’ର ଦେହର ଦୁର୍ଗନ୍ଧରୁ ନିଜକୁ ଯଥା ସମ୍ଭବ ଦୂରରେ ରଖିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରୁକରୁ ସରୋଜ ତା’ ହାତରେ ପକାଇଦେଲା ପାଞ୍ଚଶହ ଟଙ୍କିଆ ନୋଟ୍ କେତୋଟି। କହିଲା, “ପୂରା ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା ଅଛି। ସାକ୍ଷୀଗୋପାଳକୁ ଟିକଟ କାଟି ସେଠାରେ ଯାଇ ନିଜର ପୁନରୁଦ୍ଧାର ପାଇଁ ଏହା ଯଥେଷ୍ଟ ହେବା ଉଚିତ।”
ଅବିଶ୍ୱାସ ଓ ଅତିଶୟ ଆନନ୍ଦରେ ଲୋକଟି ଟଙ୍କାତକ ହାତରେ ମୁଠାଇ ଧରି, ମୁଠା ଉପରେ ଚୁମାଟିଏ ଦେଲା। ମୁହଁରେ ବୋଧହୁଏ ହସଟିଏ ଉକୁଟି ଆସିଲା। ମାତ୍ର ଅନେକ ବର୍ଷ ଧରି ତା’ ମୁହଁର ମାଂସପେଶୀ ଗୁଡିକ ହସିବାର କ୍ଷମତା ହରାଇ ବସିଥିଲେ ଯେପରି! ବଡ ବିକୃତ ଦିଶୁଥିଲା ତା ମୁହଁର ଭାବଭଂଗୀ।
ସରୋଜ ପୁଣି ଚେତାଇ ଦେଇ କହିଲା, “ଆଉ କେବେ ମଧ୍ୟ ମୋ ନିକଟକୁ ଆସିବାକୁ ଚେଷ୍ଟା କରିବ ନାହିଁ। ଏହା ତୁମ ସହ ମୋର ଶେଷ ଦେଖା। ପାଠ ପଢୁଥିବା ବେଳେ ଥରଟିଏ ମୋର ଅସୁବିଧା ସମୟରେ ତୁମେ ମତେ କିଛି ଆର୍ଥିକ ସାହାଯ୍ୟ ଦେଇଥିବା କଥାଟି ମୁଁ ଏପର୍ଯ୍ୟନ୍ତ ମନେ ରଖିଛି।”
ଲୋକଟି ସରୋଜର କଥା ଶୁଣୁନଥିଲା। ଏତେଗୁଡାଏ ଟଙ୍କା ହାତରେ ଧରି ସେ ଯେମିତି କମ୍ପୁଥିଲା ଏକ ଅଦ୍ଭୁତ ଆନନ୍ଦରେ। ଛିଣ୍ଡା ପ୍ୟାଣ୍ଟ୍ଟିର ଜଙ୍ଘ ପାଖରେ ଥିବା ଚୋରା ପକେଟ୍ଟି ଖୋଲି ସେଥିରେ ଟଙ୍କାତକ ସୁରକ୍ଷିତ କରିବାକୁ ଯାଉଛି, ତା’ ପକେଟ୍ଭିତରୁ କଣ ଗୋଟାଏ ଚକ୍ ଚକ୍ ହେଉଥିବା ଜିନିଷ ଆଖିରେ ପଡିଲା ସରୋଜର।
କୌତୁହଳରେ ସେ ପଚାରିଲା, “ଜିତୁଭାଇ, ତୁମ ପକେଟ୍ରେ ଚକଚକିଆ ଜିନିଷଟି କ’ଣ?”
ଲୋକଟି କୌଣସି ବାକ୍ୟବ୍ୟୟ ନକରି ପକେଟରୁ କାଢି ଆଣିଲା ଭୁଜାଲିଟିଏ। ଚମକି ପଡି ଦୁଇ ପାଦ ପଛକୁ ଘୁଞ୍ଚିଗଲା ସରୋଜ। ହାତରେ ଭୁଜାଲି ଧରି ତାକୁ ଚାହିଁ ରହିଥିଲା ଲୋକଟି, ଯାହାକୁ ସରୋଜ ଜିତୁଭାଇ ବୋଲି ବିଶ୍ୱାସ କରୁଥିଲା। ହଠାତ୍ ବିକୃତ ଦିଶୁଥିବା ତା’ ମୁହଁରେ ଆଖି ଦୁଇଟି ଧପ୍ ଧପ୍ ଜଳି ଉଠିବା ପରି ମନେ ହେଲା। ସରୋଜ ଭୟରେ ସଙ୍କୁଚିତ ହୋଇଗଲା।
ଭୁଜାଲିଟିକୁ ତା’ ଜାଗାରେ ରଖିଦେଇ ଲୋକଟି କହିଲା, “ଡର ନାହିଁ, ମୁଁ ତୁମର କିଛି କ୍ଷତି କରିବାକୁ ଆସି ନାହିଁ।”
ସରୋଜ ତଥାପି କୌତୁହଳବଶତଃ ପଚାରିଲା, “ତେବେ ପାଖରେ ଭୁଜାଲିଟିଏ ଧରି ବୁଲିବାର ମାନେ କଣ?”
ଲୋକଟି ଉତ୍ତର ଦେଲା ନାହିଁ, ବୋଧହୁଏ ଉତ୍ତର ଦେବା ଦରକାର ମନେ କଲା ନାହିଁ। ସେ ବରଂ ଫେରି ଯିବାକୁ ଉଦ୍ୟତ ହେଲା। ଯାଉ ଯାଉ ସ୍ୱଗତୋକ୍ତି କରି କହିଲା, “ମୁଁ ଯେଉଁ ହିଂସ୍ର ସମାଜରେ ବାସ କରେ ସେଠାରେ ଆକ୍ରମଣ ଓ ଆତ୍ମରକ୍ଷା ଭିତରେ କୌଣସି ପ୍ରଭେଦ ନାହିଁ।”
ଦେଖୁ ଦେଖୁ ବଡାପାଓ ବିକୁଥିବା ଠେଲାଗାଡି ପଛପଟର ଏକ ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପରିତ୍ୟକ୍ତ ପରିସର ଭିତରର ବହଳ ଅନ୍ଧକାରରେ ଲୋକଟି ଲୀନ ହୋଇଗଲା।
ସରୋଜ ପାଦ ବଢାଇଲା ପାର୍କିଂ ଜୋନ ଆଡକୁ। ଜିତୁଭାଇଙ୍କ ପରି ଜଣେ ମେଧାବୀ ଗବେଷକର ଜୀବନ ସମ୍ପୂର୍ଣ୍ଣ ଧ୍ୱଂସ ହୋଇଯିବା ବଡ଼ ଦୁଃଖର କଥା। କିନ୍ତୁ ଜିତୁଭାଇଙ୍କ ଜୀବନକୁ ଠିକଣା ବାଟକୁ ଆଣିବା ପାଇଁ ସେ କରିଥିବା ସାମାନ୍ୟ ପ୍ରୟାସ ତା’ ପାଇଁ ଆଣିଦେଉଥାଏ କିଛିଟା ଆନନ୍ଦ। ନିଜର ସାମାଜିକ ପରିବେଶକୁ ଚାହିଁ ସେ ହୁଏତ ଜିତୁଭାଇଙ୍କପାଇଁ ଅଧିକ କିଛି କରି ପାରିନଥାଆନ୍ତା।
ପରଦିନ ସକାଳେ ପାର୍କିଂ ଜୋନରେ ଗାଡ଼ି ରଖି ଅଫିସ୍ ଅଭିମୁଖେ ଆସୁଥିଲାବେଳେ ସରୋଜ ସେଠାକାର ଡ୍ରାଇଭର୍ମାନଙ୍କ କଥାବାର୍ତ୍ତାରୁ ଜାଣିବାକୁ ପାଇଲା, ନିକଟରେ ଥିବା ନିର୍ମାଣାଧୀନ ପରିତ୍ୟକ୍ତ କୋଠାଟି ପାଖରେ ଗତକାଲି ରାତିରେ ହୋଇଯାଇଛି ଏକ ନିର୍ମମ ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ। ଭୁଜାଲି ମାଡ଼ରେ ମୃତ ନିଶାସକ୍ତ ବାସହୀନ ଲୋକଟିଏର ଶବ ଉଦ୍ଧାର କରାଯାଇଛି ଓ ବ୍ୟବଚ୍ଛେଦ ପାଇଁ ପଠାଯାଇଛି। ତା’ପରି ଆଉ ତିନିଜଣ ଲୋକଙ୍କୁ ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ସହ ଘଟଣାସ୍ଥଳରୁ ପୋଲିସ୍ ଗିରଫ କରି ପଚରାଉଚରା କରୁଛି। ସିସି ଟିଭିର ଫୁଟେଜ୍ ମଧ୍ୟ ପୋଲିସ ଅନୁସନ୍ଧାନ କରୁଛି। ଜଣାଯାଇଛି, ନିଶାଦ୍ରବ୍ୟ ବିନିମୟରେ ଜଣଙ୍କ ଠାରୁ ମୋଟା ଅଙ୍କ ଅସୁଲ କରି ଫେରୁଥିବା ବେଳେ ବାସହୀନ ନିଶାସକ୍ତ ଲୋକଟିକୁ ଅନ୍ୟ କେତେଜଣ ଆକ୍ରମଣ କରିଥିଲେ। ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡରେ କାହାର ହାତ ଅଛି କେଜାଣି!
ପୂର୍ବରାତିର ହତ୍ୟାକାଣ୍ଡ କଥା ଶୁଣି ସରୋଜ ଗୋଟିଏ ଜାଗାରେ ସ୍ଥାଣୁ ପାଲଟିଗଲା। ଦଶ ହଜାର ଟଙ୍କା, ଜିତୁଭାଇଙ୍କର ନିଆଁହୁଳାପରି ଦାଉଦାଉ ହେଉଥିବା ଆଖି ଓ ଚକଚକିଆ ପ୍ରାଣଘାତକ ଭୁଜାଲି – ସବୁକିଛି ତା’ ଆଖି ଆଗରେ ନାଚିଉଠିଲା। ମନେ ହେଉଥିଲା ଯେମିତି ତା’ ପାଦତଳୁ ମାଟି ଧସି ଯାଉଛି। ସତେ ଯେମିତି ଜିତୁଭାଇ ତାକୁ ଟାଣିଟାଣି ନେଇଯାଉଛନ୍ତି କେଉଁ ଅଗମ୍ୟ ଇଲାକାକୁ।
ପଛରୁ ଆସି ଜଣେ ସହକର୍ମୀ ତା’ ପିଠିରେ ହାତ ମାରି କହିଲେ, “ସରୋଜ! ମୂର୍ତ୍ତିଟିଏ ପରି କ’ଣ ଠିଆ ହୋଇ ରହିଛ ଖରାରେ? ଅଫିସ୍ ଯିବାର ନାହିଁ କି?”
ନିଜ ଅଜାଣତରେ ମୁହଁରେ ବିକୃତ ହସଟିଏ ଖେଳାଇ ଆଣି ସରୋଜ ଅସ୍ପଷ୍ଟ ସ୍ୱରରେ କହିଲା, “ଆତ୍ମରକ୍ଷା ଓ ଆକ୍ରମଣ ଭିତରେ ସତରେ କ’ଣ କିଛି ପ୍ରଭେଦ ନଥାଏ?”
29 June 2026
****
Manoranjan Mishra 